CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA : BÁC SĨ ĐẶNG THUỲ TRÂM

Đặng Thùy Trâm là nữ bác sĩ, liệt sĩ tiêu biểu của Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, sinh năm 1942 tại Hà Nội và hy sinh ngày 22/6/1970 tại Quảng Ngãi khi mới 27 tuổi.

Tháng 4/1952, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đội Thiếu niên tháng Tám, đến tháng 9/1952, Đồng chí được bầu vào Ban Chỉ huy đội thôn Duy Tình, Hậu Lộc, Thanh Hóa. Năm 1955 - 1957, Đồng chí theo gia đình về thị xã Thanh Hóa và học tập tại Trường Lam Sơn. Từ tháng 9/1952 cho đến năm 1957, Đặng Thùy Trâm được bầu vào Ban Chỉ huy đội Thiếu niên. Năm 1958, gia đình Đặng Thùy Trâm chuyển ra Hà Nội, Đồng chí học cấp 3 tại Trường Chu Văn An. Ngày 1/4/1960, Đồng chí được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động tại Chi đoàn lớp 9C của Trường. Niên khóa 1960-1961, Đồng chí được công nhận là Đoàn viên ưu tú của Trường Chu Văn An.

Trong thời gian học tập ở trường phổ thông, Đặng Thùy Trâm được khen thưởng rất nhiều lần. Cuối niên khóa 1955 - 1956 và niên khóa 1956 - 1957, hai lần, Đồng chí được nhà trường tặng giấy khen về công tác văn nghệ. Niên khóa 1958 - 1959, Đồng chí được Sở Giáo dục Hà Nội tặng bằng khen về công tác bổ túc văn hóa. Cuối niên khóa 1959 - 1960, Đặng Thùy Trâm tiếp tục được tặng giấy khen về thành tích học tập và công tác. Cuối niên khóa 1960 - 1961, Đoàn trường khen: Đoàn viên ưu tú.

Chị tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Hà Nội và tình nguyện vào chiến trường miền Nam công tác. Trong điều kiện thiếu thốn, nguy hiểm, chị vẫn tận tụy cứu chữa thương binh, chăm sóc người dân và kiên cường bám trụ nơi tuyến lửa. Không chỉ là một bác sĩ giỏi, chị còn là người giàu lòng nhân ái, luôn sống vì lý tưởng và sẵn sàng hy sinh vì đồng đội.

Thẻ sinh viên của bác sĩ Đặng Thùy Trâm – trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội.

Tháng 3/1967, vừa vào đến Quảng Ngãi, đồng chí Đặng Thùy Trâm được phân công phụ trách Bệnh xá Đức Phổ, Quảng Ngãi - thực chất đây là một bệnh xá tiền phương. Từ tháng 4/1967 đến tháng 5/1970, đồng chí Đặng Thùy Trâm là Bệnh xá trưởng Bệnh xá Đức Phổ. Suốt thời gian ấy, Đồng chí đã cùng với các đồng nghiệp đã cứu chữa cho hàng nghìn thương binh và nhân dân Đức Phổ; đã lăn xả vào cứu chữa thương binh, chăm sóc thương binh, tổ chức cho đơn vị di chuyển thương binh, di chuyển địa điểm để chống càn, đi công tác xuống cơ sở.

Với những cống hiến, ngày 27/9/1968, đồng chí Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đảng. Trong bản tự nhận xét của mình, Đồng chí viết: “Tha thiết yêu Đảng, yêu Đoàn. Cần phải nỗ lực nhiều để đền đáp công ơn của Đảng. Đối với bạn, với đồng chí luôn quan tâm giúp đỡ và thực hiện đấu tranh phê bình tốt. Tích cực, có nhiệt tình, có tinh thần trách nhiệm trong công tác. Rèn luyện tu dưỡng thường xuyên”.

Sau khi tập kích bắn phá Bệnh xá Đức Phổ, Fredric Whitehurst - một lính Mỹ, tại chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi tìm thấy một cuốn sổ tay được bọc bằng vải, định châm lửa đốt nhưng người thông dịch của ông đã cản: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!". Nghe lời khuyên, người lính Mỹ ấy đã không đốt quyển sổ tay. Đó là cuốn nhật ký của một nữ chiến sĩ, một bác sĩ có cái tên thật đẹp: Đặng Thùy Trâm.

Đồng chí Đặng Thùy Trâm và thế hệ cầm súng của Đồng chí mãi mãi tỏa sáng tuổi 20. Trong cuốn nhật ký ghi ngày 6/1/1970, Đồng chí đã viết: “Hãy rèn giũa phẩm chất của một người Đảng viên nghe Th. (tức là Thùy, đồng chí Đặng Thùy Trâm tự xưng; viết tắt trong nguyên bản). Cuộc đời Th. là một cuốn sổ, những dòng chữ ghi trên đó đẹp như một bài ca nhỏ. Xin Th. hãy ghi tiếp những dòng xứng đáng. Hãy hứa trước tòa án lương tâm đi Th. nhé. Th. sẽ giữ trọn tất cả những gì cao quý của một người Đảng viên, một người trí thức…”.

Bác sĩ Đặng Thùy Trâm (bìa phải) cùng các y, bác sĩ tại Trạm xá Đức Phổ, Quảng Ngãi.

Cuối tháng 4/2005, hai cuốn sổ tay là tập nhật ký Đặng Thùy Trâm được viết từ ngày 8/4/1968 đến ngày 20/6/1970 (từ khi phụ trách bệnh xá Đức Phổ đến 2 ngày trước khi hy sinh) đã được Frederic Whitehurst, cựu sĩ quan Mỹ, lưu giữ sau 35 năm đã được trả lại cho gia đình Bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Sau đó, vào tháng 7/2005, nhật ký của Liệt sĩ - Bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã được nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn biên tập thành sách mang tên Nhật ký Đặng Thùy Trâm, do NXB Hội Nhà Văn Việt Nam phát hành và trở thành một hiện tượng văn học với hơn 400.000 bản được bán. Cuốn sách đã được dịch ra khoảng 20 thứ tiếng và được báo chí nước ngoài bình luận như một “Nhật ký Anne Frank của Việt Nam”.

Ghi nhớ công lao của Liệt sĩ - Bác sĩ Đặng Thùy Trâm, năm 2006 Nhà nước ta đã truy tặng Đồng chí danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của Đồng chí được đặt cho một trạm xá tại thôn Nga Mân, xã Phổ Cường, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Bộ phim Đừng Đốt do Đặng Nhật Minh làm đạo diễn được dựng lên từ Nhật ký Đặng Thùy Trâm, trong đó đồng chí Đặng Thùy Trâm là nhân vật trung tâm của bộ phim. Ngoài ra, tên của đồng chí Đặng Thùy Trâm còn được đặt cho một con đường ở Quận 8 và một con đường ven sông ở quận Bình Thạnh, TPHCM.