CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA - CAO KỲ VÂN
Chị là Nguyễn Thị Được, nhưng cái tên Cao Kỳ Vân - bí danh trong hoạt động tình báo mới là dấu ấn in sâu vào lịch sử của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam. Sinh năm 1925 trong một gia đình nông dân nghèo ở huyện Bình Lục (Hà Nam), lớn lên giữa lúc đất nước lâm nguy, chị đã cùng gia đình đến định cư tại xã Cương Lập, huyện Yên Thế, nay là thị trấn Cao Thượng (Tân Yên). Từ đây, chị sớm dấn thân vào con đường cách mạng, tham gia du kích ở địa phương và trở thành một trong những nữ chiến sĩ tình báo đầu tiên của Công an Bắc Giang.
Từ năm 1947 đến 1949, thực dân Pháp chọn một số khu vực trên địa bàn Việt Yên để xây dựng hệ thống căn cứ quân sự, trong đó có núi Mỏ Thổ, xã Minh Đức. Khu vực này có vị trí rất quan trọng, nằm án ngữ con đường từ Bắc Ninh lên Yên Thế, kiểm soát cả một vùng rộng lớn và là nơi sĩ quan Pháp cùng mật thám họp bàn cách đánh phá cách mạng. Địch còn xây dựng các làng xung quanh nơi đóng quân thành cơ sở tề ngụy, đồng thời tăng cường chỉ điểm, càn quét bắt giữ, tra tấn cán bộ, đảng viên. Chúng sử dụng các tổ chức do thám với ý đồ tăng cường xâm nhập vào vùng du kích, vùng tự do. Để đối phó, Ty Công an tỉnh Bắc Giang đã thành lập các tổ điệp báo.
Chị Nguyễn Thị Được được tổ chức tin tưởng phân công vào tổ Sao Chổi mang bí danh Cao Kỳ Vân. “Sống giữa kẻ thù để diệt kẻ thù”, để che mắt địch, chị làm con nuôi của một gia đình ngay dưới chân bốt Mỏ Thổ. Hằng ngày, nữ điệp báo bán quán để dò la tin tức hoặc cải trang làm người đi cắt cỏ, bắt cua, mò ốc, qua đó làm quen với binh lính, nắm bắt tình hình địch. Những thông tin thu thập được gửi về giúp đơn vị có kế hoạch ngăn chặn các cuộc càn quét của địch cũng như có biện pháp di chuyển lực lượng, giúp Nhân dân sơ tán tránh thiệt hại, bảo vệ an toàn cho lực lượng kháng chiến và cơ sở cách mạng.
Không chỉ sống, chiến đấu trong lòng địch, chị Được còn viết nên một chiến công cảm tử bằng chính sinh mệnh của mình khi tham gia tấn công đồn Mỏ Thổ - một trận đánh tuy không thành công trọn vẹn về mặt chiến thuật, nhưng lại trở thành biểu tượng bất diệt của lòng quả cảm, sự hy sinh và tinh thần yêu nước sắt son. Hôm đó, ngày 1/5/1950, được cơ sở báo cáo địch sẽ có cuộc họp quan trọng tại đồn Mỏ Thổ với sự tham dự của tên quan ba người Pháp và mật thám, tề ngụy nhằm tổ chức càn quét, phá các cơ sở du kích, uy hiếp phong trào kháng chiến, đơn vị phân công Cao Kỳ Vân xâm nhập vào đồn để tiêu diệt địch.
Được tổ quân báo dẫn đường và yểm trợ, chị giả làm người bắt cua, giấu 2 quả lựu đạn trong giỏ lọt vào đồn, ném lựu đạn tiêu diệt và làm bị thương hàng chục tên địch. Khi rút lui, nữ điệp báo không may bị địch bắt, chúng tra tấn vô cùng dã man nhưng chị quyết không khai báo, sau đó chúng lại dụ dỗ, mua chuộc chị nhưng đều thất bại. Cuối cùng chúng đã xử tử chị. Nữ điệp báo Cao Kỳ Vân đã anh dũng hy sinh ở tuổi 25 khi chưa lập gia đình riêng.
