CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA ĐỘI CẤN – NGƯỜI LÍNH ĐỨNG LÊN GIỮA THÀNH THÁI NGUYÊN Tác giả: Đỗ Thái Dương

Năm 1917 – Thái Nguyên đứng dậy

Năm 1917, Thái Nguyên là một địa bàn có vị trí quan trọng của thực dân Pháp.

Tỉnh lỵ Thái Nguyên có nhà tù, trại lính và các cơ sở quân sự của chính quyền thuộc địa.

Trong nhà tù là rất nhiều tù nhân, trong đó có những người yêu nước.

Trong trại lính là những binh lính người Việt.

Một bên là những người bị áp bức.

Một bên là những người bị sử dụng để duy trì bộ máy cai trị.

Và rồi một kế hoạch được hình thành.

Đội Cấn cùng một số binh lính người Việt phối hợp với những người yêu nước, trong đó có Lương Ngọc Quyến, tổ chức cuộc nổi dậy.

Mục tiêu không chỉ là phá nhà tù.

Không chỉ là chiếm vũ khí.

Mà là biến Thái Nguyên thành nơi khởi đầu cho một cuộc nổi dậy chống thực dân.

Đêm 30 tháng 8 năm 1917

Đêm ấy, Thái Nguyên không biết rằng lịch sử đang chuẩn bị sang một trang mới.

Những người lính Việt Nam trong trại binh bí mật chuẩn bị.

Vũ khí được kiểm soát.

Các vị trí quan trọng được xác định.

Những người tham gia hiểu rằng:

Một khi hành động, sẽ không còn đường quay lại.

Đó là khoảnh khắc mà mỗi người phải tự trả lời một câu hỏi:

Tiếp tục làm một người lính phục vụ cho chính quyền thực dân, hay đứng lên chiến đấu cho đất nước mình?

Đội Cấn đã chọn vế thứ hai.

Cuộc nổi dậy bắt đầu

Cuộc khởi nghĩa bùng nổ.

Các nghĩa quân nhanh chóng đánh chiếm những vị trí quan trọng trong tỉnh lỵ.

Nhà tù Thái Nguyên bị phá.

Hàng trăm tù nhân được giải thoát.

Vũ khí được thu giữ.

Quân Pháp và bộ máy chính quyền thực dân tại Thái Nguyên bị bất ngờ.

Trong một khoảng thời gian, nghĩa quân làm chủ tỉnh lỵ.

Đây là một sự kiện gây chấn động lớn.

Bởi không phải một toán nghĩa quân nhỏ từ rừng núi tiến vào.

Mà chính những người lính người Việt trong bộ máy quân sự thuộc địa đã quay súng chống lại chính quyền thực dân.

Lá cờ giữa tỉnh lỵ

Có lẽ một trong những hình ảnh đẹp nhất của cuộc khởi nghĩa là hình ảnh những người nghĩa quân đứng giữa thành phố Thái Nguyên và tuyên bố chống lại chính quyền thực dân.

Họ không còn là những người lính phục vụ cho một đội quân xa lạ.

Họ tự coi mình là những người chiến đấu vì đất nước.

Đội Cấn được suy tôn làm thủ lĩnh.

Lương Ngọc Quyến trở thành một trong những người lãnh đạo quan trọng của cuộc khởi nghĩa.

Trong những ngày ngắn ngủi ấy, một chính quyền cách mạng được thiết lập tại Thái Nguyên.

Những người khởi nghĩa muốn biến nơi đây thành điểm khởi đầu cho một phong trào lớn hơn.

Họ hy vọng ngọn lửa Thái Nguyên sẽ lan ra các tỉnh khác.

Nhưng kẻ thù không đứng yên

Tin Thái Nguyên nổi dậy nhanh chóng đến tai chính quyền thực dân Pháp.

Quân Pháp lập tức điều lực lượng đến đàn áp.

Máy bay được sử dụng để trinh sát và ném bom.

Pháo binh được triển khai.

Các tuyến đường bị phong tỏa.

Thái Nguyên bị bao vây.

Sự chênh lệch lực lượng ngày càng lớn.

Những người khởi nghĩa hiểu rằng họ đang phải đối đầu với một lực lượng quân sự mạnh hơn rất nhiều.

Nhưng Đội Cấn không đầu hàng.

Người thủ lĩnh giữa vòng vây

Trong những ngày chiến đấu, Đội Cấn không chỉ là người ra lệnh.

Ông trực tiếp tổ chức lực lượng.

Động viên nghĩa quân.

Tổ chức phòng thủ.

Tìm cách duy trì chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn.

Những người lính dưới quyền ông hiểu rằng họ có thể chết.

Nhưng không ai muốn trở lại vị trí cũ.

Bởi họ đã lựa chọn con đường của mình.

Đó chính là điểm khiến cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên trở nên đặc biệt:

Những người lính ấy đã biết rất rõ sức mạnh của quân đội Pháp, nhưng vẫn lựa chọn đối đầu.

Lương Ngọc Quyến – người đồng chí nằm lại

Trong cuộc khởi nghĩa, Đội Cấn có một người đồng chí đặc biệt:

Lương Ngọc Quyến.

Ông là một nhà yêu nước, từng bị thực dân Pháp bắt giam và đưa lên Thái Nguyên.

Hai con người, hai hoàn cảnh, nhưng cùng chung một mục tiêu.

Khi cuộc khởi nghĩa nổ ra, Lương Ngọc Quyến đã tham gia lãnh đạo nghĩa quân.

Nhưng trong quá trình chiến đấu, ông bị thương nặng và hy sinh.

Cái chết của Lương Ngọc Quyến là một tổn thất lớn.

Nhưng cũng làm cho Đội Cấn càng quyết tâm.

Một người đồng chí đã ngã xuống.

Những người còn lại không thể bỏ cuộc.

Những ngày cuối cùng

Quân Pháp ngày càng siết chặt vòng vây.

Nghĩa quân phải rút khỏi tỉnh lỵ.

Đội Cấn cùng lực lượng còn lại tiếp tục chiến đấu và rút về khu vực núi rừng.

Cuộc khởi nghĩa kéo dài nhiều tháng.

Từ một cuộc nổi dậy bất ngờ tại tỉnh lỵ, nó trở thành một cuộc chiến đấu dai dẳng trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Nhưng cuối cùng, lực lượng nghĩa quân bị tổn thất nặng nề.

Đội Cấn bị thương.

Đến tháng 3 năm 1918, ông hy sinh.

Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên kết thúc.

Nhưng câu chuyện về người thủ lĩnh của nó thì chưa kết thúc.

Người lính đã chọn cái chết

Điều khiến Đội Cấn trở thành một biểu tượng không chỉ là ông đã tổ chức một cuộc khởi nghĩa.

Mà là ông đã từ bỏ con đường an toàn.

Nếu tiếp tục phục vụ chính quyền thực dân, có lẽ ông có thể sống lâu hơn.

Có thể có chức vụ.

Có thể có một cuộc sống bình thường.

Nhưng ông đã chọn một con đường khác.

Con đường có thể dẫn đến cái chết.

Và cuối cùng, đúng là nó đã dẫn ông đến cái chết.

Nhưng trước khi chết, Đội Cấn đã để lại một thông điệp rất rõ:

Người Việt Nam có thể đứng lên chống lại một đội quân mạnh hơn mình rất nhiều.

Một cuộc khởi nghĩa thất bại?

Nếu chỉ nhìn bằng kết quả quân sự, cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 đã thất bại.

Nghĩa quân không giữ được tỉnh lỵ.

Phong trào không lan rộng như mong muốn.

Nhiều người hy sinh.

Đội Cấn cũng ngã xuống.

Nhưng lịch sử không chỉ được đo bằng thắng hay thua.

Có những cuộc chiến thất bại về quân sự nhưng lại thành công trong việc đánh thức tinh thần dân tộc.

Khởi nghĩa Thái Nguyên là một trong những cuộc nổi dậy chống Pháp tiêu biểu đầu thế kỷ XX.

Nó cho thấy tinh thần chống thực dân không chỉ tồn tại trong những nhà yêu nước, mà còn lan vào chính những người lính người Việt đang phục vụ trong quân đội thuộc địa.

Đó là giá trị lịch sử rất lớn.

Nếu Đội Cấn trở lại Thái Nguyên hôm nay

Tôi đã nhiều lần nghĩ:

Nếu Đội Cấn có thể trở lại Thái Nguyên sau hơn một thế kỷ, ông sẽ nhìn thấy điều gì?

Có lẽ ông sẽ không nhận ra thành phố.

Những con đường ngày xưa đã thay đổi.

Những khu phố đã mọc lên.

Những nhà máy, trường học, bệnh viện, khu đô thị xuất hiện.

Thái Nguyên không còn là một tỉnh lỵ bị quân đội thực dân bao vây.

Nhưng điều khiến ông vui nhất có lẽ không phải những tòa nhà cao tầng.

Mà là hình ảnh những người dân Việt Nam đang sống trong một đất nước độc lập.

Những người lính Việt Nam hôm nay mặc quân phục của chính mình.

Những chiến sĩ Công an hôm nay đứng giữa nhân dân để bảo vệ cuộc sống bình yên.

Những đứa trẻ đến trường mà không phải nghe tiếng súng.

Đó chính là tương lai mà thế hệ Đội Cấn đã từng mơ tới.

Từ người lính năm xưa đến người chiến sĩ hôm nay

Đội Cấn là một người lính.

Và vì vậy, câu chuyện của ông đặc biệt gần với những người đang khoác trên mình bộ quân phục hôm nay.

Nhưng hoàn cảnh đã thay đổi.

Ngày trước, người lính Việt Nam phải đứng lên chống lại quân xâm lược.

Ngày nay, người chiến sĩ có nhiệm vụ bảo vệ thành quả của độc lập.

Bảo vệ chủ quyền.

Bảo vệ an ninh quốc gia.

Giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

Bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.

Nếu Đội Cấn đã lựa chọn đứng về phía nhân dân khi đất nước bị áp bức, thì người chiến sĩ hôm nay cũng phải luôn ghi nhớ một nguyên tắc:

Phục vụ nhân dân là lý do tồn tại của người chiến sĩ.

Đội Cấn và Thái Nguyên hôm nay

Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà cái tên Đội Cấn vẫn được nhắc đến nhiều ở Thái Nguyên.

Bởi ông không chỉ là một nhân vật của lịch sử Việt Nam.

Ông là một phần của ký ức lịch sử Thái Nguyên.

Mỗi khi nhắc đến cuộc khởi nghĩa năm 1917, người ta lại nhớ đến những người lính đã đứng lên.

Nhớ đến Lương Ngọc Quyến.

Nhớ đến Đội Cấn.

Nhớ đến những người đã nằm lại trong cuộc chiến đấu ấy.

Và quan trọng hơn, nhớ đến một thời kỳ mà người Việt Nam phải trả giá rất đắt để giành lại quyền làm chủ đất nước.

Có những người chết để một dân tộc được sống

Đội Cấn hy sinh khi cuộc khởi nghĩa chưa đạt được mục tiêu.

Ông không nhìn thấy ngày Cách mạng Tháng Tám thành công.

Không nhìn thấy ngày Việt Nam giành được độc lập.

Không nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên những thành phố lớn.

Nhưng những người như ông đã góp phần tạo nên một dòng chảy.

Dòng chảy của lòng yêu nước.

Dòng chảy của những cuộc đấu tranh nối tiếp nhau.

Từ những phong trào đầu thế kỷ XX đến Cách mạng Tháng Tám.

Từ Cách mạng Tháng Tám đến các cuộc kháng chiến.

Và cuối cùng là một Việt Nam độc lập, thống nhất.

Lịch sử không phải lúc nào cũng cho người gieo hạt được nhìn thấy mùa gặt.

Nhưng không có những người gieo hạt, sẽ không có mùa gặt.

Đội Cấn là một trong những người đã gieo hạt như thế.

Lời kết – Người lính đứng giữa lịch sử

Hơn một thế kỷ đã trôi qua.

Những tiếng súng ở Thái Nguyên năm 1917 đã im.

Những người lính năm xưa đã trở về với đất.

Những bức tường thành, doanh trại và chiến hào ngày ấy cũng chỉ còn lại dấu tích.

Nhưng cái tên Đội Cấn vẫn còn.

Bởi ông không chỉ để lại một cuộc khởi nghĩa.

Ông để lại một câu hỏi cho mỗi thế hệ:

Khi Tổ quốc cần, chúng ta sẽ lựa chọn điều gì?

Ông đã từng đứng trước một lựa chọn như thế.

Một bên là cuộc sống an toàn.

Một bên là con đường đầy nguy hiểm.

Một bên là tiếp tục làm người lính trong bộ máy của chính quyền thực dân.

Một bên là đứng lên chiến đấu cho quê hương.

Ông đã chọn con đường thứ hai.

Và con đường ấy đã đưa ông đến cái chết.

Nhưng chính sự lựa chọn ấy khiến tên tuổi ông sống mãi.

Ngày hôm nay, khi đi trên những con đường của thành phố Thái Nguyên, có thể chúng ta không còn nghe tiếng súng.

Không còn thấy những người lính nghĩa quân chạy giữa phố.

Không còn thấy thành phố bị bao vây.

Nhưng nếu lắng lại một chút, chúng ta vẫn có thể nghe thấy tiếng vọng của hơn một thế kỷ trước.

Tiếng của những người lính đã đứng lên.

Tiếng của những người dân đã hy sinh.

Tiếng của một thế hệ không chịu chấp nhận mất nước.

Và giữa tất cả những âm thanh ấy, có một cái tên vang lên:

Đội Cấn.

Một người lính.

Một người thủ lĩnh.

Một người yêu nước.

Một con người đã chọn hy sinh để giữ lấy niềm tin rằng:

Dân tộc Việt Nam nhất định sẽ có ngày tự mình làm chủ vận mệnh của mình.

Hôm nay, Thái Nguyên đã khác.

Việt Nam đã khác.

Nhưng lịch sử vẫn nhắc chúng ta:

Hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu và sinh mạng của những con người như Đội Cấn.

Và cách đẹp nhất để tưởng nhớ họ không chỉ là dựng tượng, đặt tên đường hay tổ chức những buổi tưởng niệm.

Mà là sống có trách nhiệm với đất nước mà họ đã hy sinh để bảo vệ.

Để mỗi con đường hôm nay đều dẫn đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Để mỗi đứa trẻ được đến trường trong bình yên.

Để mỗi người dân được sống, làm việc và mưu cầu hạnh phúc trên chính quê hương mình.

Đó chính là lúc chúng ta hiểu được giá trị thật sự của hai chữ:

ĐỘC LẬP.

Và đó cũng là lúc người lính Đội Cấn, dù đã nằm xuống hơn một thế kỷ, có thể mỉm cười.

Bởi điều ông chiến đấu cho,

cuối cùng đã trở thành hiện thực.