CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA: HÀ NỘI, ĐÊM ẤY KHÔNG NGỦ

CHI ĐOÀN TRƯỜNG TIỂU HỌC THIÊN ĐỨC

ĐỀ ÁN “CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA”

———

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

HÀ NỘI, ĐÊM ẤY KHÔNG NGỦ

Có những chiến công được viết bằng lửa đạn. Cũng có những chiến công được viết bằng tình người, lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng.

Người viết: Nguyễn Thúy Hồng

Chức vụ: Giáo viên -  BT chi đoàn trưởng TH Thiên Đức – xã Phù Đổng, TP Hà Nội

1. Tiếng còi xé toạc đêm đông

Hà Nội, tháng Chạp năm 1972.

Mùa đông năm ấy lạnh lắm. Những con phố chìm trong màn sương, những mái nhà cũ nép mình dưới bầu trời xám đục. Người Hà Nội vẫn sống, vẫn làm việc, vẫn chắt chiu từng bữa cơm, từng manh áo, nhưng trong lòng ai cũng canh cánh một nỗi lo. Chiến tranh đã kéo dài nhiều năm. Tiếng máy bay, tiếng còi báo động chẳng còn xa lạ với người dân Thủ đô.

Rồi đêm 18 tháng 12 năm 1972 đến.

Từ phía xa, những tốp máy bay B-52 của Mỹ tiến vào miền Bắc. Tại căn hầm chỉ huy tác chiến T1, nằm dưới lòng Hoàng thành Thăng Long, những người lính đang căng mình theo dõi từng tín hiệu trên màn hình, từng đường bay của địch.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh, nguyên Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu, là một trong những người trực tiếp làm nhiệm vụ tại căn hầm ấy. Trong bài viết đăng trên Chuyên trang Thủ đô Hà Nội của Báo Điện tử Chính phủ ngày 18/12/2017, ông kể lại thời khắc mở đầu cuộc chiến:

“Tôi bấm còi báo động phòng không liên hồi cho TP. Hà Nội qua còi điện trên nóc Tòa nhà Quốc hội Ba đình trước khi B-52 ném bom Hà Nội 25 phút. Lúc 20h18’, chiếc B-52 đầu tiên bị bắn rơi, chúng tôi vui mừng ôm lấy nhau, tin chắc rằng ta sẽ thắng lớn”.

Lời kể của người chỉ huy đã đưa chúng ta trở lại một thời khắc đặc biệt: khi những hồi còi báo động vang lên, cả Hà Nội bước vào cuộc chiến đấu sinh tử. Ở trên kia, những người lính phòng không sẵn sàng nhả đạn. Dưới mặt đất, người dân vội vã tìm nơi trú ẩn. Trong những căn hầm chật hẹp, những người mẹ ôm con vào lòng, những cụ già nắm chặt tay người thân, còn những người cha vẫn cố trấn an gia đình dù chính mình cũng đang lo lắng.

Không ai biết đêm ấy sẽ kéo dài đến bao giờ. Không ai biết sau tiếng nổ tiếp theo, ngôi nhà mình có còn nguyên vẹn hay không.

Nhưng có một điều mà người Hà Nội khi ấy không dễ gì từ bỏ: niềm tin rằng Thủ đô của mình sẽ đứng vững.

2. Dưới lòng đất, những trái tim vẫn đập

Khi những loạt bom đầu tiên trút xuống, Hà Nội rung chuyển.

Tiếng nổ dội vào lòng đất, cửa kính vỡ vụn, nhiều mái nhà đổ sập. Những con đường quen thuộc bỗng trở nên xa lạ trong khói bụi. Có những gia đình chỉ trong chốc lát đã mất đi người thân, mất đi mái nhà từng chắt chiu dựng xây qua bao năm tháng.

Giữa những ngày tháng ấy, Bệnh viện Bạch Mai – một địa chỉ cứu chữa người bệnh của Thủ đô – cũng trở thành nơi hứng chịu bom đạn.

Giáo sư Đỗ Doãn Đại, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, là người trực tiếp gắn bó với bệnh viện trong giai đoạn lịch sử này. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia về cuộc giao lưu “Ký ức Hà Nội 12 ngày đêm”, ông đã kể lại những mất mát đau thương trong đêm 22/12/1972.

Khi ấy, bệnh viện có hơn 300 bệnh nhân đang điều trị dưới hầm. Bom Mỹ đánh xuống khu vực bệnh viện, khiến 28 y, bác sĩ hy sinh, 22 người bị thương và một phần bệnh viện bị phá hủy hoàn toàn.

Hãy thử hình dung khung cảnh ấy.

Dưới căn hầm chật hẹp, những người bệnh vốn đã yếu ớt phải gắng chịu đựng từng đợt rung chuyển. Có người đang đau đớn vì bệnh tật, có người vừa trải qua ca phẫu thuật, có người chỉ mong được sống để trở về với gia đình. Những y, bác sĩ không chỉ phải đối mặt với bom đạn mà còn phải giành giật sự sống cho từng bệnh nhân trong điều kiện thiếu thốn và hiểm nguy.

Một người thầy thuốc khi ấy không thể chỉ nghĩ đến sự an toàn của bản thân. Trước mặt họ là những con người đang cần được cứu chữa. Có những quyết định phải đưa ra trong tích tắc. Có những bàn tay vẫn phải giữ chắc dụng cụ y tế khi mặt đất rung lên. Có những người đã không thể trở về nhà sau ca trực cuối cùng.

Lịch sử thường nhắc đến những trận đánh, những chiến công và những con số. Nhưng đằng sau mỗi con số là một con người, một gia đình, một cuộc đời chưa kịp sống trọn vẹn.

Hai mươi tám người thầy thuốc đã nằm xuống. Họ không cầm súng trên trận địa phòng không, nhưng họ đã chiến đấu ở nơi sự sống mong manh nhất. Vũ khí của họ là kiến thức, là lòng nhân ái, là đôi bàn tay không nỡ buông bỏ người bệnh.

Và có lẽ, giữa những ngày Hà Nội rực lửa, chính những con người bình dị ấy đã làm sáng lên ý nghĩa sâu xa nhất của hai chữ “kiên cường”.

3. Người phi công và cuộc đối mặt trên bầu trời đêm

Trong khi dưới mặt đất, người dân tìm đường sống giữa bom đạn, trên bầu trời Hà Nội, những người lính không quân cũng bước vào cuộc chiến đầy hiểm nguy.

B-52 được Mỹ sử dụng như một loại máy bay ném bom chiến lược hiện đại, có sức tàn phá lớn. Việc đánh chặn loại máy bay này là một thử thách vô cùng khó khăn đối với lực lượng phòng không, không quân Việt Nam.

Nhưng giữa những bất lợi về phương tiện và điều kiện chiến đấu, người lính Việt Nam không chấp nhận đầu hàng trước khó khăn.

Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân là một trong những nhân chứng tiêu biểu của trận chiến ấy. Đêm 27/12/1972, từ sân bay Yên Bái, ông lái chiếc MiG-21 xuất kích, tiếp cận đội hình máy bay Mỹ và phóng tên lửa vào B-52.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia về cuộc giao lưu “Ký ức Hà Nội 12 ngày đêm”, khi nhắc lại những khó khăn trong trận đánh, ông chia sẻ:

“Điều này đòi hỏi ý chí, nhưng ý chí không đủ, ta phải sáng tạo.”

Câu nói ấy không chỉ nói về một trận không chiến. Nó cho thấy phẩm chất của người lính Việt Nam trong những năm tháng khốc liệt: dũng cảm nhưng không chủ quan, quyết tâm nhưng luôn tìm tòi cách đánh phù hợp, biết vượt qua giới hạn của hoàn cảnh bằng trí tuệ và sự sáng tạo.

Đêm ấy, giữa bầu trời tối đen, chiếc MiG-21 nhỏ bé của người phi công Việt Nam đối mặt với một trong những loại máy bay ném bom chiến lược đáng gờm nhất của đối phương.

Không có ánh đèn thành phố rực rỡ dưới cánh bay. Chỉ có màn đêm, những tín hiệu dẫn đường và những giây phút mà một quyết định có thể phân định sự sống, cái chết.

Phạm Tuân đã hoàn thành nhiệm vụ, góp phần làm nên chiến công của không quân Việt Nam trong Chiến thắng “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”.

Nhưng nếu chỉ nhìn chiến thắng bằng những chiếc máy bay bị bắn rơi, chúng ta sẽ chưa hiểu hết giá trị của chiến công ấy. Bởi phía sau mỗi người lính trên bầu trời là những người đồng đội dưới mặt đất, những cán bộ kỹ thuật, những chiến sĩ dẫn đường, những người bảo vệ sân bay và cả một hậu phương đang nín thở dõi theo.

Một chiến thắng không bao giờ chỉ thuộc về một người. Nó được làm nên bởi sức mạnh của cả dân tộc.

4. Trong đêm tối, người Hà Nội không bỏ nhau

Chiến tranh không chỉ thử thách lòng dũng cảm của người lính. Nó còn thử thách cách con người đối xử với nhau khi sự sống trở nên mong manh.

Trong những ngày cuối tháng 12 năm 1972, hàng vạn người dân Hà Nội phải sơ tán đến những vùng quê để tránh bom. Có những cuộc chia tay diễn ra vội vàng. Một chiếc túi nhỏ, vài bộ quần áo, chút lương thực, giấy tờ cần thiết – đó có thể là tất cả những gì một gia đình kịp mang theo.

Phía sau họ là căn nhà thân thuộc, là chiếc bàn ăn còn dang dở, là những đồ vật đã gắn bó suốt bao năm. Phía trước là một nơi xa lạ, nơi họ phải bắt đầu cuộc sống tạm thời giữa những ngày chiến tranh chưa biết khi nào kết thúc.

Nhà sử học Dương Trung Quốc, khi kể lại ký ức về Hà Nội trong 12 ngày đêm ấy tại cuộc giao lưu do Bảo tàng Lịch sử quốc gia tổ chức, đã nhấn mạnh tinh thần bình tĩnh, kỷ luật và tình đoàn kết của người dân Thủ đô.

Ông kể rằng có đêm, khoảng năm vạn người rời Hà Nội đi sơ tán. Người dân sẵn sàng giao nhà cho hàng xóm trông nom, gửi gắm con cái cho những người quen biết; còn người dân ở nông thôn mở cửa đón đồng bào từ thành phố về tránh bom.

Những việc làm ấy nghe qua thật giản dị. Nhưng trong chiến tranh, chúng mang ý nghĩa lớn lao biết bao.

Một cánh cửa mở ra có thể giúp một gia đình có nơi trú ngụ. Một bữa cơm sẻ đôi có thể giúp người xa quê vượt qua những ngày thiếu thốn. Một lời hỏi han có thể xoa dịu nỗi sợ hãi của một đứa trẻ vừa nghe tiếng bom lần đầu.

Không phải ai cũng có thể cầm súng. Không phải ai cũng đứng trên trận địa. Nhưng mỗi người đều có thể góp sức bảo vệ đồng bào mình bằng cách làm điều cần thiết nhất trong khả năng của mình.

Trong những năm tháng ấy, lòng nhân ái không phải điều gì xa vời. Nó hiện diện trong từng việc nhỏ: người khỏe dìu người yếu, người có nhiều chia sẻ với người có ít, người dân thành phố nương nhờ người dân quê, những gia đình xa lạ trở thành chỗ dựa cho nhau.

Bom đạn có thể phá hủy nhà cửa, đường phố và những công trình. Nhưng có một thứ mà bom đạn không thể dễ dàng hủy diệt: tình người.

5. Khi tiếng bom lùi xa, những mất mát vẫn còn

Mười hai ngày đêm cuối tháng 12 năm 1972 đã đi vào lịch sử với tên gọi “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”.

Quân và dân miền Bắc đã chiến đấu kiên cường, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, bảo vệ Thủ đô và góp phần buộc Mỹ trở lại bàn đàm phán tại Paris. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết.

Nhưng khi tiếng bom lùi xa, không phải mọi thứ đều trở lại như cũ.

Có những gia đình không còn đủ người để ngồi quanh mâm cơm. Có những đứa trẻ lớn lên mà thiếu vắng cha mẹ. Có những người lính mang theo thương tích suốt cuộc đời. Có những người thầy thuốc, những người dân bình thường đã nằm lại trong những đêm Hà Nội chìm trong khói lửa.

Với họ, chiến tranh không kết thúc chỉ bằng một bản tin chiến thắng.

Chiến tranh còn ở lại trong những khoảng trống trên bàn ăn, trong mái nhà không thể dựng lại, trong ký ức của người mẹ mất con, trong nỗi nhớ của người vợ chờ chồng và trong những giấc mơ của người lính trở về.

Bởi vậy, khi kể lại những năm tháng hào hùng ấy, chúng ta không chỉ nên nhắc đến lòng tự hào. Chúng ta còn cần cúi đầu trước những mất mát, biết ơn những người đã hy sinh và trân trọng những con người đã sống sót, mang theo ký ức đau thương để xây dựng lại cuộc đời.

Một dân tộc biết nhớ về những đau thương của quá khứ sẽ hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình.

Một thế hệ biết mình đã được thừa hưởng điều gì sẽ có trách nhiệm hơn với tương lai.

6. Hoa vẫn nở trên những con phố Hà Nội

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Hà Nội hôm nay đã khác xưa rất nhiều. Những con đường rộng mở, những tòa nhà cao tầng, những trường học rộn rã tiếng trẻ thơ, những chuyến xe nối nhau trên phố. Trên bầu trời từng in dấu những cuộc không kích, giờ đây có những chuyến bay đưa người đi khắp mọi miền đất nước và thế giới.

Những em nhỏ sinh ra trong hòa bình có thể chưa hình dung được tiếng còi báo động năm xưa đáng sợ đến nhường nào. Các em có thể chưa hiểu hết cảm giác phải rời ngôi nhà thân thuộc giữa đêm đông, hay nỗi đau khi một người thân ra đi mãi mãi.

Nhưng các em có thể bắt đầu bằng những điều gần gũi nhất: lắng nghe câu chuyện của ông bà, đọc những trang sử, đến thăm các di tích, trân trọng những người có công với đất nước và biết yêu thương những người ở bên mình.

Bởi lịch sử không chỉ nằm trong những con số và mốc thời gian. Lịch sử còn nằm trong giọng kể run run của một nhân chứng khi nhớ lại đồng đội đã hy sinh; trong ánh mắt của người từng đi qua chiến tranh; trong những bức ảnh cũ, những căn hầm còn lưu dấu và những ngôi mộ mà thân nhân vẫn lặng lẽ đến thăm.

Khi lắng nghe một nhân chứng lịch sử, chúng ta không chỉ nghe về những gì đã xảy ra. Chúng ta còn được chạm đến những cảm xúc mà sách vở khó có thể truyền tải trọn vẹn: nỗi sợ hãi, tình yêu thương, sự mất mát, lòng quả cảm và niềm hy vọng.

Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu sắc nhất của đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”: đưa lịch sử ra khỏi những dòng chữ khô khan, để lịch sử trở thành ký ức sống động trong trái tim mỗi người.

Hà Nội đã đi qua những đêm dài khói lửa. Những người lính, những y bác sĩ và những người dân bình dị đã góp phần giữ gìn thành phố bằng chính cuộc đời mình.

Họ có thể không mong được nhắc tên. Có người đã nằm xuống mà chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước trọn niềm vui. Có người sống đến hôm nay, chỉ mong con cháu được lớn lên trong một cuộc đời bình yên.

Nhưng chính từ những hy sinh âm thầm ấy, những mùa hoa mới lại nở trên đất nước Việt Nam.

Và mỗi khi đi qua một con phố Hà Nội trong nắng sớm, nhìn những em nhỏ tung tăng đến trường, chúng ta hãy nhớ rằng: bình yên hôm nay không tự nhiên mà có.

Bình yên được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, tuổi trẻ và cả máu xương của biết bao thế hệ.

Những người đã đi qua thời hoa lửa có thể đã già, có thể đã khuất. Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn sống, để nhắc chúng ta biết yêu hơn từng ngày bình yên, biết trân trọng con người và có trách nhiệm gìn giữ hòa bình cho các thế hệ mai sau.

Bởi ký ức về chiến tranh không phải để nuôi dưỡng hận thù, mà để mỗi người hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình; không phải để chúng ta mãi nhìn về quá khứ, mà để biết sống xứng đáng hơn với những hy sinh của cha ông.

GHI CHÚ TƯ LIỆU LỊCH SỬ

 Bài viết được biên soạn dựa trên những sự kiện có thật trong Chiến thắng “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” tháng 12/1972. Các nhân chứng lịch sử và tư liệu được sử dụng gồm:

1. Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh, nguyên Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu: lời kể về việc phát còi báo động và thời khắc chiếc B-52 đầu tiên bị bắn rơi trong đêm mở màn chiến dịch.

2. Giáo sư Đỗ Doãn Đại, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai: những mất mát của bệnh viện trong đợt ném bom ngày 22/12/1972.

3. Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân: lời kể về những khó khăn và sự sáng tạo trong chiến đấu với máy bay B-52.

4. Nhà sử học Dương Trung Quốc: ký ức về tinh thần đoàn kết, sơ tán và đùm bọc lẫn nhau của người dân Hà Nội.

Nguồn tham khảo:

·     Bảo tàng Lịch sử quốc gia, “Giao lưu ‘Ký ức Hà Nội 12 ngày đêm’”, ngày 01/01/2013.

·     Bảo tàng Lịch sử quốc gia, “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không qua lời kể nhân chứng”, ngày 17/12/2012.

·     Báo Điện tử Chính phủ – Chuyên trang Thủ đô Hà Nội, “Căn hầm nơi diễn ra trận đấu trí với Lầu Năm Góc”, ngày 18/12/2017.