CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA – HAI CUỐN NHẬT KÝ CỦA ĐẶNG THÙY TRÂM

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

HAI CUỐN NHẬT KÝ CỦA ĐẶNG THÙY TRÂM – MỘT TUỔI XUÂN Ở QUẢNG NGÃI

Có những câu chuyện về chiến tranh không được lưu giữ bằng những điều quá lớn lao, mà bắt đầu từ một kỷ vật rất nhỏ. Với tôi, hai cuốn nhật ký của liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một kỷ vật như thế. Hai cuốn nhật ký ấy không chỉ ghi lại những năm tháng chiến tranh mà còn giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu hơn về một con người, một tuổi trẻ và những lý tưởng đã được lựa chọn trong hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, chị lựa chọn tham gia chiến trường miền Nam. Tháng 3 năm 1967, sau gần ba tháng hành quân, chị vào đến chiến trường Quảng Ngãi và được phân công về huyện Đức Phổ. Tại đây, chị tham gia cứu chữa thương binh, nhân dân và du kích địa phương. Những năm tháng công tác ở Quảng Ngãi cũng là khoảng thời gian chị sống và làm việc giữa điều kiện chiến tranh vô cùng khắc nghiệt.

Ngày 28 tháng 4 năm 1969, khu vực bệnh xá Đức Phổ bị đánh phá ác liệt. Để tiếp tục duy trì hoạt động cứu chữa, chị cùng cán bộ, nhân viên bệnh xá chuyển đến địa điểm mới ở Hố Bầu Tây, thuộc thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ. Ở nơi ấy, công việc cứu chữa thương binh và nhân dân vẫn được tiếp tục.

Trong những năm tháng ấy, Đặng Thùy Trâm đã viết hai cuốn nhật ký. Theo tư liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, hai cuốn nhật ký được viết từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, tức chỉ hai ngày trước khi chị hy sinh. Những trang viết ghi lại cuộc sống, suy nghĩ và lý tưởng của một người trẻ giữa chiến tranh, đồng thời phản ánh những gian khổ, ác liệt của cuộc chiến đấu trên mảnh đất Quảng Ngãi.

Điều đặc biệt của hai cuốn nhật ký là hành trình của chúng sau khi Đặng Thùy Trâm hy sinh. Theo Thư viện tỉnh Quảng Ngãi, sau khi chị mất, hai cuốn nhật ký đã được một người lính Mỹ là Fred Whitehurst giữ lại thay vì để chúng bị tiêu hủy. Ông đã giữ những cuốn nhật ký trong nhiều năm và tìm cách trao trả cho gia đình chị. Đến năm 2005, hai cuốn nhật ký được trao lại cho gia đình Đặng Thùy Trâm tại Hà Nội.

Năm 2005, “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” được xuất bản và nhanh chóng được nhiều độc giả biết đến. Báo Điện tử Chính phủ khi tổng kết các sự kiện văn hóa – thông tin năm 2005 cũng ghi nhận “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” là một trong những cuốn sách có số lượng phát hành lớn trong năm đó.

Nhưng câu chuyện về hai cuốn nhật ký không chỉ nằm ở việc chúng được tìm thấy hay được xuất bản. Điều khiến tôi ấn tượng hơn là qua một kỷ vật của chiến tranh, hình ảnh một người trẻ cách đây nhiều thập kỷ trở nên gần gũi hơn với thế hệ hôm nay.

Đặng Thùy Trâm đã sống trong một hoàn cảnh rất khác với chúng tôi. Khi chị ở Quảng Ngãi, chiến tranh vẫn diễn ra ác liệt. Công việc của chị gắn với việc cứu chữa thương binh và nhân dân. Những gì chị viết lại đã trở thành một phần tư liệu giúp người đọc hôm nay nhìn lại cuộc sống của con người trong chiến tranh bằng một góc nhìn gần gũi hơn.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trên đường đi kiếm thức ăn cho anh em thương binh, Đặng Thùy Trâm bị lọt vào ổ phục kích và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi. Địa điểm chị hy sinh hiện được xác định tại Khe Nước Lạnh, xóm Đồng Lớn, thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi.

Chỉ hai ngày trước khi hy sinh, những trang nhật ký của chị vẫn còn được viết. Chi tiết ấy khiến tôi đặc biệt xúc động. Một người trẻ đã sống, làm việc và viết lại những suy nghĩ của mình giữa chiến trường; rồi tuổi đời dừng lại khi chưa đầy 28 tuổi. Nhưng những trang viết của chị thì tiếp tục tồn tại và đến với rất nhiều thế hệ sau này.

Từ câu chuyện của Đặng Thùy Trâm, tôi nhận ra rằng lịch sử không chỉ là những mốc thời gian hay những sự kiện được ghi trong sách. Lịch sử còn là cuộc đời của từng con người. Khi nhìn vào một cuốn nhật ký, chúng ta có thể hiểu rằng phía sau những năm tháng chiến tranh là những con người bằng xương bằng thịt, có tuổi trẻ, có công việc, có tình cảm và có những lựa chọn của riêng mình.

Đối với tôi, hai cuốn nhật ký còn là một lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình. Thế hệ trẻ hôm nay được học tập, được sống bên gia đình và có cơ hội lựa chọn tương lai của mình. Những điều đó càng đáng được trân trọng khi chúng ta biết rằng đã có những thế hệ phải sống và hy sinh trong hoàn cảnh chiến tranh để bảo vệ đất nước.

Từ sự hy sinh của thế hệ đi trước, trách nhiệm của người trẻ hôm nay không nhất thiết phải là những điều quá lớn lao. Trước hết, đó là biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hy sinh, nghiêm túc học tập và rèn luyện, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội.

Là một sinh viên ngành Giáo dục mầm non, tôi càng nhận thấy trách nhiệm của mình trong việc tiếp nối những giá trị ấy. Sau này, khi trở thành giáo viên, tôi sẽ là người góp phần giáo dục những thế hệ trẻ nhỏ về tình yêu quê hương, lòng biết ơn và những giá trị tốt đẹp. Những bài học về lịch sử không nhất thiết phải bắt đầu bằng những kiến thức quá nặng nề. Có thể bắt đầu từ một câu chuyện, một hình ảnh, một kỷ vật và những câu chuyện về con người.

Đặng Thùy Trâm đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những gì chị để lại vẫn tiếp tục được nhắc nhớ. Hai cuốn nhật ký từ chiến trường Quảng Ngãi đã trở thành một chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Qua đó, thế hệ trẻ hôm nay có cơ hội nhìn lại một thời chiến tranh và hiểu hơn về lý tưởng, sự cống hiến và sự hy sinh của những người đi trước.

Tôi nghĩ rằng giá trị của một câu chuyện thời hoa lửa không nằm ở việc câu chuyện đó phải thật lớn lao. Đúng như định hướng của chương trình, một câu chuyện nhỏ nhưng chân thật, giàu cảm xúc và có ý nghĩa cũng có thể lay động người đọc. Với tôi, hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm chính là một câu chuyện như vậy.

Từ một kỷ vật của chiến tranh, chúng ta nhìn thấy một con người. Từ câu chuyện của một con người, chúng ta hiểu hơn về một thời kỳ của đất nước. Và từ những điều đã qua, thế hệ trẻ hôm nay có thể tự nhắc mình phải sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai.

Kể lại một câu chuyện là để gìn giữ một ký ức. Gìn giữ một ký ức là để hiểu hơn về những người đã đi qua chiến tranh. Và tiếp nối thế hệ trước là sống xứng đáng với hòa bình mà mình đang có.