CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA: KHU DI TÍCH ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Đêm cuối chuỗi hoạt động tri ân kéo dài mười ngày mang tên Thời Hoa Lửa, diễn ra ngay tại Khu Di Tích Đường Trường Sơn, nơi từng có biết bao bước chân đã đi qua giữa mưa gió và tiếng bom đạn. Cụ Dũng, tám mươi hai tuổi, chân trái bị tàn tật vĩnh viễn từ năm mươi chín năm trước, ngồi trên ghế gỗ đặt ngay ven con đường đất đỏ đã được giữ nguyên như xưa, bên cạnh là đứa cháu gái mới mười bảy tuổi. Khi ngọn lửa trại ở giữa quảng trường bùng lên cao, chiếu sáng cả những khuôn mặt từ già đến trẻ, cụ chậm rãi đưa tay vuốt ve chiếc huy chương đã mòn viền trên ngực, như được đưa ngược dòng thời gian trở lại đúng những năm tháng mà cả dân tộc đã từng sống và chiến đấu giữa ngọn lửa bất khuất.
Chuỗi sự kiện năm nay không chỉ đơn thuần là trưng bày tư liệu hay biểu diễn nghệ thuật. Ban tổ chức đã xây dựng từng hoạt động như một hành trình thực sự quay về quá khứ: các bạn trẻ từ khắp nơi cùng nhau đi bộ năm cây số trên đoạn đường còn nguyên dấu chân thời chiến, dừng chân tại từng điểm đánh dấu để nghe những người còn sống lại kể chuyện; trưng bày những hiện vật rất đời thường nhưng nặng trĩu nghĩa tình: chiếc xe đạp ba bánh đã cong vênh sau hàng ngàn cây số chở lương thực ra tiền tuyến, chiếc đèn pin đã hỏng từ lâu mà bao đêm vẫn soi đường cho đoàn vận tải lội suối leo đèo, chiếc khăn rằn còn vết máu đã chuyển sang màu nâu đậm của thời gian, những lá thư viết bằng bút chì trên giấy gói gạo gửi từ chiến hào về quê nhà. Có những đêm cả nhóm ngồi quanh lửa trại, không hát không nói to, chỉ lặng lẽ nghe lại những bản ghi âm giọng nói của các chiến sĩ đã ra đi, rồi mỗi người viết một dòng tâm sự gấp gọn, bỏ vào chiếc hòm gỗ lớn đặt trước bia tưởng niệm những người anh hùng không tên. Đó là cách thế hệ hôm nay nói rằng: chúng tôi đã đến, chúng tôi đã nghe, và chúng tôi sẽ không bao giờ quên.
Đối với cụ Dũng, thời hoa lửa chính là khoảng tuổi mười chín, mười hai, khi cụ cùng người bạn cùng ruộng cùng tên Tùng từ làng vào bộ đội, hứa với nhau sẽ cùng đi đến cùng và cùng trở về ăn cơm mẹ nấu khi đất nước yên bình. Đêm cuối năm 1967, đoàn họ đi qua đoạn đèo hẹp, máy bay địch đột ngột oanh kích từ trên cao. Một quả bom rơi ngay gần, anh Tùng không suy nghĩ đã đẩy cả người cụ ra khỏi vùng nguy hiểm, còn chính anh thì bị thương nặng không thể cứu chữa. Trước khi nhắm mắt vĩnh viễn, anh đưa cho cụ một vật nhỏ gói trong vải bông, là một quả pháo hoa nhỏ tự làm bằng thuốc súng thu gom và vỏ thiếc, giọng nói yếu ớt nhưng vẫn rõ ràng: “Giữ lại em nhé. Ngày nào hòa bình thực sự đến, ngày nào đất nước không còn tiếng súng nữa, hãy đốt nó lên. Chúng ta sẽ cùng nhau ngắm hoa lửa nở trên bầu trời yên bình, như bao người con đất Việt đều xứng đáng được thấy”. Cụ đã giữ kín vật nhỏ bé đó trong lớp áo sát người suốt hơn nửa thế kỷ, trải qua bao trận đánh, bao ngày đói rét, bao lần suýt nữa thì mất đi, chưa bao giờ có ý định đốt sớm một ngày nào.
Khi chương trình đi đến tiết mục cuối cùng, người dẫn chương trình nói giọng trầm ấm giữa không khí trang nghiêm: “Mỗi đóa hoa lửa sắp bùng cháy trên cao đêm nay, không phải chỉ là ánh sáng vui chơi. Mỗi đóa hoa, là một trái tim đã trao đi tuổi trẻ, là một cuộc đời đã dừng lại quá sớm, để chúng ta hôm nay có thể đứng đây thở không khí trong lành của hòa bình”. Cụ Dũng được mời bước lên, là người được trao quyền cầm que diêm thắp ngọn pháo đầu tiên. Cụ chậm rãi lấy từ trong trong áo ra quả pháo nhỏ đã ố vàng theo năm tháng, đặt chung vào giá đỡ cùng những quả pháo lớn được làm thủ công theo đúng kỹ thuật mà các chiến sĩ từng tự làm trong rừng sâu ngày xưa.
Tiếng nổ đầu tiên vang lên không quá ồn ào, nhưng đủ để làm rung chuyển cả không gian. Một ngọn lửa đỏ thắm như màu cờ Tổ quốc bay thẳng lên cao, rồi bung rộng ra thành đóa hoa khổng lồ bao trùm cả một góc trời. Tiếp theo là những luồng sáng vàng như ánh nắng trên ruộng lúa, xanh lam như màu rừng núi Trường Sơn, trắng tinh như tâm hồn những người đã ra đi trong trẻo, nối đuôi nhau bùng nổ liên hồi, phản chiếu xuống mặt suối nhỏ chảy bên di tích thành cả một dải sông ánh sáng dài bất tận. Giữa ánh sáng liên tục đổi thay, cụ Dũng ngước mắt nhìn lên cao, nước mắt lặng lẽ chảy dài trên những nếp nhăn sâu đậm của thời gian. Lúc này cụ như thực sự thấy lại bóng người bạn Tùng trẻ trung, cười tươi rói như ngày mới lên đường, cùng hàng nghìn người anh chị em đã ngã xuống ở khắp mọi miền, đều đang đứng đó giữa vầng sáng rực rỡ, mỉm cười nhìn quê hương hôm nay đã yên bình và trọn vẹn như ước mơ ngày xưa.
Ánh hoa lửa từ từ yếu dần, những hạt sáng nhỏ li ti bay nhẹ nhàng xuống như cơn mưa sao. Đứa cháu gái bước đến sát bên, nắm chặt đôi tay già nua nhiều vết sẹo của cụ, giọng nói nhỏ nhưng rất chắc: “Cháu hiểu rồi ạ. Thời hoa lửa không phải chỉ là những ngày tháng chiến đấu gian khổ trong quá khứ. Nó còn là ngày hôm nay, khi chúng ta biết nhớ, biết ơn, và quyết tâm giữ gìn những gì mà các bác đã đánh đổi cả cuộc đời để có được”.
Đúng vậy. Hoa lửa tự bản chất nó chỉ tồn tại được vài giây ngắn ngủi trên bầu trời, rồi tan biến không để lại dấu vết vật chất. Nhưng những đóa hoa lửa mà cha ông đã thắp lên bằng chính máu xương và tuổi thanh xuân của mình, lại khác. Nó đã cháy một cách hào hùng và bi tráng trong một thời đại, rồi ánh sáng đó được tiếp nối, được giữ gìn, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, âm ỉ cháy không ngừng trong trái tim mỗi người con đất Việt. Đó mới chính là ý nghĩa thực sự của Thời Hoa Lửa: nó không hề tắt đi khi ngọn lửa trên cao đã nguội, mà chỉ đang thay một hình thức khác, tồn tại mãi, sáng mãi, cho đến muôn đời sau.