CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA - KHÚC BI TRÁNG LÀNG KIM BẢNG

Giữa khói lửa những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Kim Bảng là một cơ sở cách mạng kiên cường. Nơi đây có những con người bình dị mà phi thường, sẵn sàng lấy thân mình che chở cho cách mạng, cho xóm làng. Trong số đó, tên tuổi Lê Văn Nhân được người dân nhắc đến bằng tất cả sự kính trọng.

Ông Lê Văn Nhân sinh năm 1913, tham gia cách mạng từ những năm tiền khởi nghĩa 1943–1944, khi con đường đi theo Đảng còn đầy hiểm nguy. Năm 1946, ông được giao trọng trách làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến đầu tiên của xã Phú Điền. Cùng với chi bộ Đảng, ông xây dựng cơ sở cách mạng, gây dựng lực lượng vũ trang với 35 đội viên, tổ chức nhiều trận chống càn, làm cho quân Pháp không ít phen hoang mang, tổn thất.

Nhưng chiến tranh luôn đi kèm mất mát. Cụ Nguyễn Quang Trung – người từng làm liên lạc cho Huyện ủy Nam Sách từ năm 15 tuổi – kể lại: do có kẻ chỉ điểm, sáng 10-8-1949, quân Pháp bí mật kéo vào Kim Bảng càn quét. Hôm ấy, chi bộ Đảng đang họp. Nhận tin, cuộc họp kịp thời giải tán, nhưng ông Lê Văn Nhân không may rơi vào tay giặc.

Chúng lôi ông ra sân đình, cạnh giếng làng, nơi linh thiêng nhất của Kim Bảng, để tra tấn hòng uy hiếp tinh thần nhân dân. Bọn giặc lấy cả đồ tế lễ trong đình làm công cụ tra khảo. Từ 9 giờ sáng đến 2 giờ chiều, người Chủ tịch xã kiên trung ấy chết đi sống lại nhiều lần, nhưng không một lời khai, không một bí mật nào bị lộ.

Khi biết mình không thể sống nổi, ông bình tĩnh vờ nhận lời dẫn giặc đi tìm vũ khí. Đến bờ ao gần nhà, dồn chút hơi thở cuối cùng, ông quát lớn:
“Không có tài liệu, vũ khí nào hết!”

Hiểu ra bị lừa, quân Pháp điên cuồng nổ súng. Ông Lê Văn Nhân ngã xuống ngay trên mảnh đất đã sinh ra mình, máu thấm vào bờ bãi ven sông Bãi Nghè. Ông ra đi, nhưng giữ trọn lời thề với cách mạng.

Noi gương ông, 17 người dân Kim Bảng cùng bị bắt, bị tra tấn dã man vẫn một mực không khai. Cuối cùng, giặc bắn tất cả họ bên khúc sông Ba Kèo, xã Cộng Hòa. Sau này, 13 người trong số đó được truy tặng liệt sĩ. Dòng sông hiền hòa năm nào bỗng trở thành chứng nhân cho một ngày máu lửa không thể nào quên.

Năm 1959, ông Lê Văn Nhân được truy tặng danh hiệu Liệt sĩ. Đến năm 2018, Nhà nước phong tặng ông danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – sự ghi nhận muộn màng nhưng xứng đáng cho một đời hiến dâng.

Ngày ông hy sinh, để lại sau lưng ba đứa con thơ: con gái lớn mới 11 tuổi, hai con trai 8 tuổi và 1 tuổi. Người vợ góa bụa lặng lẽ gánh vác cả gia đình trong những năm kháng chiến gian nan, đói nghèo chồng chất. Từ nỗi đau ấy, các con ông lớn lên, trưởng thành, trở thành những người tử tế – như một lời đáp lại sự hy sinh của cha mình.

Kim Bảng hôm nay có 4 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Làng vẫn truyền nhau câu ca xưa:
“Thứ nhất gần mẹ gần cha,
Thứ nhì gần giếng, thứ ba gần đình.”

Giếng làng Kim Bảng không chỉ là nơi tụ thủy, tụ lộc, mà còn là chứng tích của lịch sử. Có người như bác nông dân Nguyễn Đức Đản, nhờ ẩn nấp bên giếng làng mà thoát chết trong đúng ngày giặc càn năm ấy. Giếng làng – như một “bùa hộ mệnh” – đã che chở cho dân làng giữa lằn ranh sinh tử.

Sau này, người Kim Bảng dựng Nhà bia tưởng niệm anh hùng liệt sĩ và người con ưu tú, chọn ngày 10-8 hằng năm làm “Ngày giỗ trận”. Giếng làng được tôn tạo khang trang. Người làng còn lên tận Thủ đô Hà Nội, xin một chum nước giếng từ Hoàng thành Thăng Long, mang về hòa vào giếng làng, gọi là “lấy khước”. Ngày khánh thành, cả làng đông vui như hội, mà trong niềm vui ấy vẫn ánh lên sự thành kính thiêng liêng.

Xưa, giếng làng cho nước ngọt nuôi sống bao thế hệ. Nay, nước sạch đã về từng ngõ, nhưng giếng làng vẫn còn đó – như một ký ức không thể lấp đi. Người Kim Bảng bảo nhau:
“Nước giếng còn chảy từ mạch nguồn, thì con cháu đời sau không thể quên quá khứ…”

Giữa những ngày cả nước tưởng niệm Ngày Thương binh – Liệt sĩ, nhắc lại câu chuyện “Ngày giỗ trận” Kim Bảng, lòng người vẫn dạt dào xúc cảm. Đó là khúc bi tráng của một làng quê, nơi những con người bình thường đã làm nên điều phi thường.

Máu của các anh hùng, liệt sĩ đã hòa vào đất, vào nước, tô thắm thêm trang sử của quê hương, đất nước. Và Kim Bảng – bằng ký ức, bằng giếng làng, bằng “Ngày giỗ trận” – đã giữ trọn lời thề: không bao giờ quên.