CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA MẸ SUỐT- HUYỀN THOẠI TRÊN DÒNG SÔNG NHẬT LỆ
Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, thành phố Đồng Hới và vùng sông Nhật Lệ bị bom đạn tàn phá liên tục. Nhiều chuyến phà bị đánh hỏng, cầu cống gãy đổ. Dòng sông chia cắt đường tiếp tế, khiến việc đưa bộ đội, thương binh và hàng hóa chi viện trở nên vô cùng hiểm nguy. Trong hoàn cảnh đó, một người phụ nữ gầy nhỏ, tóc vấn cao, thường mặc chiếc áo nâu sạm màu sông nước, đã tự nguyện chèo đò giữa bom đạn. Bà tên là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1908, quê ở phường Hải Thành, thành phố Đồng Hới - sau này nhân dân cả nước gọi bằng cái tên gần gũi là Mẹ Suốt.
Ban ngày, máy bay Mỹ thường lượn quanh đánh phá, nên phần lớn chuyến đò của mẹ diễn ra vào buổi chiều hoặc ban đêm. Chiếc ghe nan nhỏ bé của mẹ trở thành con đường sống cho hàng trăm chiến sĩ vượt sông. Có ngày bà chèo hàng chục chuyến, mỗi chuyến chở đầy bộ đội, vũ khí, gạo, thuốc men. Bom Mỹ trút xuống, nước sông quầng lên từng cột trắng xóa, nhưng mẹ vẫn đứng ở mũi thuyền, tay nắm chắc mái chèo, mắt nhìn thẳng phía trước. Những chiến sĩ từng đi đò kể lại rằng: mỗi lần bom nổ, chiếc ghe rung bần bật nhưng mẹ chỉ la lớn: “Các chú cứ ngồi yên, chưa tới bờ thì mẹ còn chèo!” Rồi bà lại ghì mái chèo, đưa con thuyền lướt qua những cột nước vừa bùng lên bên cạnh. Tối ngày 11 tháng 4 năm 1965, máy bay Mỹ đánh phá dữ dội khu vực Nhật Lệ. Đêm ấy, mẹ Suốt vẫn chèo liền nhiều chuyến chở bộ đội vượt sông, dù bom nổ liên hồi. Những chiến sĩ trên thuyền muốn dừng lại nhưng mẹ dứt khoát nói: “Mất cầu rồi, nếu không chèo ghe thì các chú sao ra trận được?” Sự dũng cảm ấy nhanh chóng được lan truyền khắp các đơn vị bộ đội qua lại chiến trường Quảng Bình. Hình ảnh người phụ nữ đứng giữa dòng sông lửa, chèo con thuyền nhỏ cho cả đơn vị qua sông, trở thành biểu tượng của ý chí kiên cường của hậu phương miền Bắc. Năm 1967, Nhà nước phong tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Đây là sự ghi nhận cho hơn 1.400 chuyến đò an toàn mà mẹ Suốt đã thực hiện trong những năm chiến tranh.
Sau khi hy sinh trong một trận bom năm 1968, nhân dân Đồng Hới đã xây dựng tượng đài Mẹ Suốt ở bờ Bắc sông Nhật Lệ. Bức tượng cao 7 mét, khắc họa mẹ trong tư thế đứng mũi thuyền, tay nắm mái chèo, khuôn mặt hướng thẳng ra dòng Nhật Lệ - nơi bà từng đối đầu với bom đạn để bảo vệ sự sống cho bao chiến sĩ. Tượng đài ấy đến nay vẫn là điểm tưởng niệm linh thiêng của người dân Quảng Bình và du khách cả nước, tượng trưng cho lòng yêu nước, sự hy sinh và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trong thời chiến.
