Câu chuyện thời hoa lửa Nguyễn Văn Cừ

NGUYỄN VĂN CỪ

(1912-1941)

Nguyễn Văn Cừ quê ở làng Phù Khê, huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh, xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo, có truyền thống yêu nước. Anh là học sinh xuất sắc ở Trường Bưởi (tức Trường Chu Văn An, Hà Nội ngày nay). Năm 1927, anh bị đuổi khỏi trường vì tham gia phong trào yêu nước.

Tháng 6-1929, anh được kết nạp vào chi bộ đầu tiên của Đông Dương Cộng sản đảng, rồi ra công tác tại mỏ Mạo Khê để vừa ông rèn luyện trong lao động, vừa giác ngộ quần chúng, xây dựng Đảng.

Sau ngày thành lập Đảng (3-2-1930), anh được bầu làm Bíthư đặc khu uỷ Hòn Gai – Uông Bí, sau đó bị địch bắt kết án tù khổ sai, đày đi Côn Đảo. Trong nhà tù, anh vẫn tiếp tục tổ chức anh em đồng chí đấu tranh, học tập lí luận. Anh trở thành một nhà lí luận của Đảng.

Năm 1936, Mặt trận nhân dân lên cầm quyền ở Pháp, anh được ra tù và hoạt động tích cực cho Xứ uỷ Bắc Kì trên mọi mặt công tác. Năm 1937, anh được cử vào Ban thường vụ Trung ương Đảng, năm sau làm Tổng bí thư của Đảng (tháng 3 – 1938). Nguyễn Văn Cừ là tác giả cuốn Tự chỉ trích có tác dụng to lớn trong đấu tranh nội bộ Đảng và chống bọn Tờrốtkít phá hoại cách mạng.

Mùa thu năm 1939, trước nguy cơ Chiến tranh thế giới thứ hai, đế quốc Pháp phát xít hoá bộ máy cai trị ở Đông Dương, Nguyễn Văn Cừ vào Sài Gòn họp Hội nghị Trung ương lần thứ VI, đề ra nhiệm vụ tập họp toàn dân đấu tranh giải phóng dân tộc.

Giữa lúc cách mạng đang ở bước ngoặt mới, thì tháng 6-1940 anh bị địch bắt. Bọn đế quốc đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn cực hình để khai thác tài liệu, nhưng trước sau anh vẫn kiên cường bất khuất, giữ vững khí tiết của người cộng sản. Sau khởi nghĩa Nam Kì (1940), chúng khép anh vào tội là “người có trách nhiệm tinh thần trong cuộc khởi nghĩa Nam Kì” để kết án tử hình. Nguyễn Văn Cừ cùng một số đồng chí khác đã bị xử bắn tại trường bắn Bà Điểm (Hóc Môn, Gia Định) ngày 28-8-1941.