CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA - Nữ Tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Nguyễn Thị Duệ (Tên giả: Nguyễn Du).

Năm sinh: 1574 - Năm mất: 1654.

Quê quán: Chí Linh, Hải Dương.

Đặc điểm: Nữ Tiến sĩ duy nhất trong lịch sử khoa bảng phong kiến Việt Nam.

Sự kiện: Giả trai đi thi, đỗ thủ khoa.

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ:

CÔ GÁI GIẢ TRAI ĐI THI VÀ TÀI NĂNG THU PHỤC ĐẾ VƯƠNG

Trong suốt chiều dài hàng ngàn năm phong kiến, luật lệ quy định vô cùng khắt khe: Phụ nữ tuyệt đối không được tham gia thi cử, học hành. Nhưng tại đất Hải Dương, có một người con gái tên Nguyễn Thị Duệ, nhan sắc nghiêng nước nghiêng thành và trí thông minh xuất chúng, đã quyết tâm phá vỡ lề thói giáo điều ấy.

Do loạn lạc thời Lê - Mạc, gia đình bà phải chạy lên Cao Bằng (nơi nhà Mạc đang đóng đô). Khao khát được khẳng định trí tuệ, Nguyễn Thị Duệ đã làm một việc tày đình có thể bị chém đầu: Cắt tóc, mặc quần áo nam giới, đổi tên thành Nguyễn Du để đăng ký dự thi. Năm 1594, nhà Mạc mở khoa thi Hội. Vượt qua hàng ngàn sĩ tử nam giới, bài thi của "chàng thư sinh" Nguyễn Du xuất sắc đến mức quan chủ khảo phải kinh ngạc, chấm đỗ Thủ khoa (Trạng nguyên/Tiến sĩ).

Khi nhà vua mở yến tiệc đãi các tân khoa, nhìn thấy thủ khoa Nguyễn Du có dáng vẻ thanh tú, mảnh mai, đôi mắt sắc sảo, Vua Mạc Kính Cung sinh nghi bèn dò hỏi. Biết không thể giấu giếm, bà đã dũng cảm quỳ xuống thú nhận thân phận nữ nhi và chờ đợi án tử hình vì tội "khi quân phạm thượng". Nhưng trước tài năng văn chương kiệt xuất của bà, Vua Mạc không những không trách phạt mà còn vô cùng nể phục, ban khen và đưa bà vào cung dạy chữ cho các hoàng thân quốc thích.

Sau này, khi nhà Mạc sụp đổ, quân nhà Lê - Trịnh tiến lên Cao Bằng. Chúa Trịnh Tráng bắt được Nguyễn Thị Duệ. Vốn nghe danh bậc nữ lưu tài sắc vẹn toàn, Chúa Trịnh không giết mà đưa bà về Thăng Long, giao cho chức vụ trông coi việc học hành, thi cử trong triều phủ. Bà trở thành một người thầy vĩ đại, thường xuyên đứng ra chấm thi, chấm văn, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Những bài văn do bà chấm đều vô cùng thấu tình đạt lý, khiến các quan đại thần nam giới cũng phải tâm phục khẩu phục.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Nguyễn Thị Duệ là một hiện tượng "vô tiền khoáng hậu" của giáo dục Việt Nam. Bà đã dùng tài năng xuất chúng để vượt qua rào cản giới tính khắt khe của xã hội phong kiến, tự tay viết nên số phận của mình. Câu chuyện giả trai đi thi của bà không chỉ ly kỳ mà còn là tuyên ngôn đanh thép về bình quyền. Tại trường Tiểu học Ngô Quyền, tấm gương của Nữ Tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ chính là động lực to lớn để tôi khích lệ các em học sinh nữ: Khát vọng học tập và sự nỗ lực không bao giờ phân biệt nam hay nữ.