Câu chuyện thời hoa lửa Tạ Quang Bửu

TẠ QUANG BỬU (1910–1986)

Nhà toán học, nhà hoạt động khoa học và giáo dục. Ông sinh ngày 23-7-1910 trong một gia đình nhà giáo tại xã Nam Hoành (tên cũ là Hoành Sơn), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

Du học ở Tây Âu, ông từng học nhiều trường lớn như Trường Điện cao cấp của Pháp và Trường Đại học Ốcpho (Oxford) của Anh, có bằng Toán học cao cấp của Pháp.

Trước Cách mạng tháng Tám 1945, ông dạy học tư ở Trường Thiên Hựu và làm việc ở nhà máy đèn Huế, đồng thời hoạt động trong phong trào Hướng đạo sinh.

Sau Cách mạng và trong thời gian kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954), Tạ Quang Bửu phụ trách nhiều nhiệm vụ quan trọng về ngoại giao và quốc phòng (Thứ trưởng, rồi Bộ trưởng Quốc phòng); Uỷ viên Quân sự uỷ viên hội; thành viên trong phái đoàn Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tại Hội nghị Phôngtennoblô (Fontainebleau) năm 1946, Hội nghị Giơnevơ (Genève) năm 1954.

Hoà bình lập lại, ông được giao trách nhiệm Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học Nhà nước và Giám đốc Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (1954 – 1965).

Từ năm 1965 đến năm 1976, với cương vị Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, ông đã có công lớn trong việc phát triển ngành đại học và trung học chuyên nghiệp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ông còn là đại biểu Quốc hội từ khoá I đến khoá VI, Phó Chủ tịch Uỷ ban Bảo vệ hoà bình thế giới của Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt - Xô; được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996.