CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA - Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Bùi Hữu Nghĩa.

Năm sinh: 1807 - Năm mất: 1872.

Quê quán: Bình Thủy, Cần Thơ.

Chức vụ: Quan nhà Nguyễn, Nhà thơ yêu nước.

Sự kiện: Vợ là bà Nguyễn Thị Tồn ra tận kinh đô đánh kiều kêu oan cứu chồng.

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ:

VỊ QUAN THANH LIÊM ĐẤT CẦN THƠ VÀ TIẾNG TRỐNG KÊU OAN

Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa là niềm tự hào lớn lao của vùng đất Cần Thơ. Ông đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương, ra làm quan dưới triều Nguyễn. Khác với những vị quan ham quyền cố vị, bòn rút của dân, Bùi Hữu Nghĩa nổi tiếng là người liêm khiết, cương trực, luôn bênh vực kẻ yếu. Khi làm Tri huyện Trà Vang (Trà Vinh), ông đã dũng cảm đứng về phía những người nông dân người Khmer nghèo khổ, chống lại bọn bá kiến và cường hào ác bá địa phương có sự thông đồng của quan trên.

Tức tối trước sự cương trực của ông, bọn quan tham đã cấu kết vu oan giá họa, khép ông vào tội chết và tống giam ông vào ngục. Giữa lúc ông đang chờ ngày thụ án tử hình, vợ ông là bà Nguyễn Thị Tồn – một người phụ nữ miền Nam chân yếu tay mềm – đã làm một việc kinh thiên động địa. Bà lặn lội đường bộ, đường thủy vô cùng hiểm trở, từ phương Nam ra tận kinh đô Huế. Đến trước cổng hoàng thành, bà đã đánh chiếc kiều (trống kêu oan) vang rền để dâng sớ kêu oan cho chồng lên Vua Tự Đức. Cảm động trước sự tiết hạnh của người vợ và nhận ra sự trong sạch của Bùi Hữu Nghĩa, Vua Tự Đức đã tha tội chết cho ông, nhưng giáng xuống làm lính thú đày đi vùng biên giới Vĩnh Tế (An Giang).

Sau khi giải ngũ, thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ. Chúng tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ ông ra làm quan cho Tây, nhưng ông thẳng thừng từ chối. Bùi Hữu Nghĩa quay về quê nhà Cần Thơ, mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh và dùng ngòi bút làm thơ văn châm biếm, đả kích thực dân Pháp và bọn tay sai bán nước, cổ vũ tinh thần kháng chiến của nhân dân.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa là viên ngọc sáng của đất Cần Thơ. Khí tiết "uy vũ bất năng khuất" của ông, cùng với câu chuyện đánh trống kêu oan của người vợ, đã tạo nên một giai thoại đẹp về đạo lý làm người. Là một giáo viên Cần Thơ, tôi rất tự hào về truyền thống quê hương mình. Tấm gương thanh liêm, vì dân phục vụ của Bùi Hữu Nghĩa là bài học lớn về sự trung thực, thẳng thắn mà chúng ta cần lan tỏa cho học sinh.