CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA: THỦ KHOA HUÂN – TIẾT THÁO BẤT KHUẤT CỦA BẬC SĨ PHU ĐẤT ĐỊNH TƯỜNG

Trong dòng chảy ký ức ấy, hình ảnh Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875) – người con của đất Định Tường – hiện lên như một biểu tượng của lòng trung quân ái quốc và ý chí bất khuất. Quê hương Mỹ Tho với những dòng sông chở nặng phù sa đã nuôi dưỡng trong ông khát vọng bảo vệ cõi bờ từ khi còn là một nho sinh đèn sách.

Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875), thường được gọi là Thủ khoa Huân, sinh ra tại làng Tịnh Hà, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường (nay thuộc tỉnh Tiền Giang). Năm 1852, ông đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương tại trường thi Gia Định, từ đó tiếng vang về tài năng và đức độ của ông lan rộng khắp vùng lục tỉnh. Giữa lúc con đường hoạn lộ đang rộng mở, thực dân Pháp nổ súng xâm lược. Không màng danh lợi, vị tân khoa trẻ tuổi đã xếp bút nghiên, đứng lên chiêu mộ nghĩa binh chống giặc.

"Thà chịu chết chứ không chịu hàng giặc Pháp." – Tâm thế ấy đã theo ông suốt ba lần khởi nghĩa đầy gian truân nhưng vô cùng oanh liệt.

Dấu chân người anh hùng qua ba lần khởi nghĩa

Cuộc đời của Thủ khoa Huân là một hành trình chiến đấu không mệt mỏi, dù bị bắt, bị đày ải nhưng ý chí phục quốc chưa bao giờ lụi tàn:

Lần thứ nhất (1859 - 1863): Sau khi Gia Định thất thủ, ông cùng Võ Duy Dương chiêu mộ nghĩa quân tại vùng Tân An, Định Tường. Sự dũng mãnh của ông khiến quân Pháp phải khiếp sợ.

Lần thứ hai (1863 - 1864): Dù bị bắt và bị đày sang Cayenne (Nam Mỹ), ông vẫn giữ vững khí tiết. Khi được thả về, ông ngay lập tức liên lạc với các sĩ phu để tiếp tục xây dựng căn cứ tại vùng Châu Thành.

Lần thứ ba (1874 - 1875): Đây là giai đoạn rực rỡ và bi tráng nhất. Ông tổ chức nghĩa quân đánh chiếm nhiều đồn bốt tại Mỹ Tho. Dù bị giặc vây hãm và bắt giữ một lần nữa, ông vẫn hiên ngang đối diện với kẻ thù.

Trong những ngày bị giam cầm, thực dân Pháp dùng đủ mọi thủ đoạn dụ dỗ, hứa hẹn tước cao lộc hậu, nhưng đáp lại chỉ là nụ cười ngạo nghễ và những vần thơ đanh thép:

"Hữu hình hữu ảnh hữu tâm thần

Chẳng phải người dưng, ấy bản thân."

Phút giây bất tử tại pháp trường

Ngày 19 tháng 5 năm 1875, thực dân Pháp đưa ông về hành quyết tại quê nhà Mỹ Tịnh An. Trước mũi súng của kẻ thù, Thủ khoa Huân vẫn giữ thái độ bình thản, ngẩng cao đầu ngâm bài thơ tuyệt mệnh, thể hiện trọn vẹn khí tiết của một bậc sĩ phu:

Ông coi cái chết nhẹ tựa lông hồng vì đã làm tròn chữ "Trung" với nước, chữ "Nghĩa" với dân.

Hình ảnh vị Thủ khoa lẫm liệt bên bờ kênh chảy xiết đã trở thành biểu tượng bất tử, thắp sáng ngọn lửa yêu nước cho các thế hệ thanh niên miền Nam sau này.

Ngọn lửa sống mãi trong lòng dân

Dù hy sinh đã lâu, Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân vẫn sống mãi trong lòng nhân dân như một biểu tượng của người trí thức yêu nước kiên trung. Sự hy sinh của ông đã thắp lên niềm tin bất tận cho phong trào đấu tranh của nhân dân Nam Bộ.

Những con đường vinh dự mang tên ông Thủ khoa Huân

Tên của ông được đặt cho nhiều con đường lớn, như một minh chứng cho lòng biết ơn và sự trân trọng của nhân dân đối với sự nghiệp cách mạng của ông:

Tại Mỹ Tho (Tiền Giang), con đường mang tên Thủ khoa Huân nằm ngay trung tâm thành phố, chạy dọc theo những khu vực lịch sử sầm uất.