CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA TRÊN SÔNG GIANH

Dòng Sông Gianh từ bao đời nay vẫn âm thầm chảy qua miền đất gió Lào cát trắng Quảng Bình, mang theo phù sa, nuôi dưỡng xóm làng và trở thành biểu tượng của sức sống miền Trung. Nhưng trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, con sông hiền hòa ấy đã trở thành một “tọa độ lửa”, nơi ghi dấu biết bao chiến công, mất mát và những câu chuyện xúc động về lòng yêu nước của quân và dân Quảng Bình.

Nhắc đến sông Gianh, người ta thường nhớ đến một dòng sông lịch sử từng là ranh giới phân chia Đàng Trong – Đàng Ngoài thời Trịnh – Nguyễn. Nhưng đến thế kỷ XX, lịch sử lại một lần nữa đặt lên vai dòng sông này một sứ mệnh lớn lao. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, sông Gianh là tuyến giao thông huyết mạch nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Những chuyến xe vận tải, những đoàn bộ đội hành quân, những chuyến hàng tiếp tế đều phải vượt qua nơi đây để vào chiến trường ác liệt phía Nam.

Chính vì vai trò đặc biệt ấy mà đế quốc Mỹ tập trung đánh phá dữ dội khu vực sông Gianh, nhất là các bến phà, cầu đường và những điểm vượt sông. Bom đạn ngày đêm trút xuống không ngớt. Có ngày, hàng trăm lượt máy bay gầm rú trên bầu trời, biến khúc sông hiền hòa thành biển lửa. Đất đá bị cày tung, khói bom phủ kín mặt nước. Những cánh rừng ven sông cháy đen, những xóm làng tan hoang sau mỗi trận oanh tạc.

Thế nhưng, trong mưa bom bão đạn ấy, con người Quảng Bình vẫn hiên ngang đứng vững. Họ coi việc giữ thông tuyến giao thông là nhiệm vụ sống còn. Những người lái phà, dân quân tự vệ, thanh niên xung phong, bộ đội công binh… tất cả đều kiên cường bám trụ bên dòng sông, bất chấp hiểm nguy để đảm bảo cho từng đoàn xe, từng chuyến hàng vượt sông an toàn.

Những năm ấy, bến phà Gianh gần như không bao giờ ngủ. Ban ngày, máy bay Mỹ đánh phá dữ dội nên việc vận chuyển chủ yếu diễn ra vào ban đêm. Khi màn đêm buông xuống cũng là lúc những đoàn xe tải nối đuôi nhau tiến về bến vượt. Ánh đèn được che kín, chỉ còn le lói như những đốm lửa nhỏ trong đêm. Tiếng động cơ xe hòa cùng tiếng sóng nước và tiếng hô khẩu lệnh tạo nên âm thanh đặc biệt của thời chiến.

Những người lái phà khi ấy đa phần còn rất trẻ. Có người mới mười tám, đôi mươi đã gắn đời mình với những chuyến vượt sông giữa mưa bom. Họ hiểu rằng chỉ cần chậm một chuyến phà, chiến trường miền Nam có thể thiếu đạn dược, thiếu lương thực. Vì vậy, dù nguy hiểm cận kề, họ vẫn không hề nao núng.

Anh hùng lực lượng vũ trang Võ Xuân Khuể. Ảnh: Đắc Thành

Trong ký ức của nhiều cựu thanh niên xung phong, có những đêm mặt sông dày đặc khói bom nhưng phà vẫn phải hoạt động. Máy bay địch thường thả pháo sáng trắng rực cả bầu trời rồi lao xuống ném bom. Mỗi lần như vậy, mọi người lại nhanh chóng tắt máy, ép phà sát mép sông hoặc ngụy trang dưới những tán cây ven bờ. Khi tiếng bom vừa dứt, họ lại tiếp tục đưa xe qua sông như chưa hề có chuyện gì xảy ra.

Có những người đã mãi mãi nằm lại bên bờ sông Gianh. Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp sống trọn những ước mơ của tuổi thanh xuân. Nhưng sự hy sinh ấy không vô nghĩa. Máu của họ đã góp phần giữ vững mạch máu giao thông, góp phần làm nên thắng lợi cuối cùng của dân tộc.

Người dân ven sông Gianh thời ấy cũng sống trong những tháng ngày vô cùng gian khổ. Nhà cửa bị bom đánh sập liên tục, cuộc sống thiếu thốn trăm bề. Nhưng họ không rời bỏ quê hương. Ban ngày tránh bom trong hầm trú ẩn, ban đêm lại lên đường phục vụ chiến đấu. Các mẹ, các chị nấu cơm cho bộ đội, vá áo cho thanh niên xung phong, chăm sóc thương binh và tiếp tế lương thực cho các đơn vị làm nhiệm vụ bên sông.

Hình ảnh những người mẹ Quảng Bình gùi gạo đi trong đêm tối đã trở thành biểu tượng đẹp của hậu phương thời chiến. Trên vai họ không chỉ là gánh nặng cơm áo mà còn là trách nhiệm với đất nước. Có người tiễn chồng ra trận, tiễn con lên đường rồi lặng lẽ chịu đựng nỗi đau mất mát mà không một lời than vãn.

Đặc biệt, lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến sông Gianh đã để lại nhiều câu chuyện cảm động. Họ là những chàng trai, cô gái tuổi mười tám đôi mươi, rời ghế nhà trường để vào nơi bom đạn. Công việc của họ vô cùng nguy hiểm: san lấp hố bom, sửa đường, dẫn xe qua trọng điểm và cứu hộ khi bị đánh phá.

Bom vừa nổ xong, đất đá còn nóng bỏng, họ đã lao ra mặt đường làm nhiệm vụ. Có những người vừa làm vừa hát để động viên nhau vượt qua sợ hãi. Tiếng hát giữa khói bom nghe vừa hào hùng vừa xúc động. Đó là tiếng hát của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng cả dân tộc ra trận.

Nhiều câu chuyện về tinh thần quả cảm bên sông Gianh đến nay vẫn khiến người nghe nghẹn ngào. Có cô thanh niên xung phong bị thương nặng nhưng vẫn cố bám trụ để hướng dẫn đoàn xe vượt sông an toàn rồi mới chịu đi cấp cứu. Có người lính công binh nhiều ngày liền ngâm mình dưới nước để sửa cầu phao giữa dòng chảy xiết. Họ chấp nhận hy sinh hạnh phúc riêng để đổi lấy độc lập cho Tổ quốc.

Không chỉ là nơi của bom đạn và hy sinh, sông Gianh thời chiến còn chứa đựng biết bao tình người ấm áp. Trong gian khổ, con người càng yêu thương và đùm bọc nhau hơn. Những bát cháo nóng giữa đêm khuya, những ngụm nước chia sẻ lúc hành quân, những lá thư viết vội trước giờ ra trận… tất cả đều trở thành ký ức không thể nào quên.

Nhiều đôi trai gái cũng bén duyên từ những ngày cùng làm nhiệm vụ bên sông. Tình yêu thời chiến giản dị nhưng sâu nặng. Họ yêu nhau qua ánh mắt, qua những lần

cùng trú bom trong hầm hay những buổi đưa phà trong đêm tối. Có người hẹn ngày chiến thắng sẽ trở về làm đám cưới, nhưng rồi mãi mãi không thể gặp lại nhau.

Dẫu chiến tranh khốc liệt đến đâu, người dân Quảng Bình vẫn giữ được tinh thần lạc quan đáng khâm phục. Những câu hò khoan trên sông Gianh vẫn vang lên trong đêm tối. Tiếng hát ấy không chỉ để xua tan mệt mỏi mà còn thể hiện niềm tin mãnh liệt vào ngày mai chiến thắng.

Có lẽ chính niềm tin ấy đã giúp con người vượt qua những năm tháng khắc nghiệt nhất. Họ tin rằng rồi đất nước sẽ hòa bình, những đứa trẻ sẽ được đến trường, những cánh đồng sẽ xanh trở lại và dòng sông Gianh sẽ thôi đỏ lửa bom đạn.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, cường độ đánh phá giảm dần. Rồi mùa xuân năm 1975 lịch sử đến, đất nước hoàn toàn giải phóng. Khi tiếng súng ngừng vang, người dân bên sông Gianh mới thực sự cảm nhận được giá trị của hòa bình.

Nhưng chiến tranh đi qua cũng để lại biết bao mất mát. Nhiều người mẹ mãi mãi không chờ được con trở về. Nhiều người vợ trẻ hóa góa phụ khi tuổi đời còn rất trẻ. Những nấm mộ liệt sĩ nằm dọc hai bên bờ sông trở thành chứng tích đau thương của một thời máu lửa.

Ngày nay, sông Gianh đã đổi thay rất nhiều. Những cây cầu hiện đại nối đôi bờ thay cho bến phà năm xưa. Những đoàn xe xuôi ngược trên quốc lộ không còn phải thấp thỏm tránh bom. Ven sông, làng mạc mọc lên đông vui, cuộc sống người dân ngày càng khấm khá.

Ngư dân và cuộc sống ven sông Gianh

Thế nhưng, ký ức về thời hoa lửa vẫn chưa bao giờ phai nhạt trong lòng người dân Quảng Bình. Những cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong mỗi lần gặp lại vẫn nhắc về những ngày tháng bên sông Gianh bằng niềm tự hào xen lẫn xúc động. Họ nhớ đồng đội đã hy sinh, nhớ những đêm vượt sông trong tiếng bom rền và nhớ cả tuổi trẻ đầy nhiệt huyết của mình.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về sông Gianh không chỉ là bài học lịch sử mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình. Cuộc sống yên bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của biết bao thế hệ cha anh. Vì vậy, mỗi người cần biết trân trọng quá khứ, sống có trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Mỗi khi chiều buông trên dòng sông Gianh, mặt nước lại lấp lánh ánh hoàng hôn. Dòng sông vẫn chảy lặng lẽ như mang theo cả ký ức của thời gian. Nếu lắng nghe thật kỹ, ta như vẫn còn nghe đâu đó tiếng mái chèo khua nước, tiếng gọi nhau vượt sông trong đêm tối và cả tiếng hát của những cô gái thanh niên xung phong năm nào.

Sông Gianh hôm nay đã hồi sinh mạnh mẽ, nhưng câu chuyện thời hoa lửa trên dòng sông ấy sẽ mãi là một phần không thể quên của lịch sử dân tộc Việt Nam. Đó là câu chuyện về lòng yêu nước, về sự hy sinh thầm lặng và về ý chí kiên cường của con người Việt Nam trước mọi thử thách.

Những con người bình dị bên sông Gianh năm xưa có thể không nghĩ mình là anh hùng. Họ chỉ đơn giản làm điều mà Tổ quốc cần. Nhưng chính sự bình dị ấy đã tạo nên vẻ đẹp lớn lao của một thời đại anh hùng. Và cũng chính từ những dòng sông như Gianh, từ những con người âm thầm mà bất khuất ấy, đất nước Việt Nam đã đi qua chiến tranh để bước tới hòa bình, thống nhất và phát triển hôm nay.