Câu chuyện thời hoa lửa Trịnh Văn Cấn

TRỊNH VĂN CẤN

(? - 1918)

Ông chính tên là Trịnh Văn Đạt, người làng Yên Nhiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, phục vụ trong đội lính khố xanh của Pháp, chức đội trưởng, nên thường gọi là Đội Cấn.

Ông tính hào hiệp, hiếu nghĩa, có tinh thần yêu nước, hâm mộ sự nghiệp của Đề Thám. Khi đồn trú ở tỉnh lị Thái Nguyên, có dịp tiếp xúc với nhà yêu nước Lương Ngọc Quyến và đã được giác ngộ nên cùng Lương Ngọc Quyến quyết định làm cuộc binh biến chống lại thực dân Pháp. Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên đã nổ ra đêm 31-8-1917.

Đêm hôm đó, Lương Ngọc Quyến với ba đồng chí là Đội Giá, Đội Trường và Đội Xuyên cầm đầu một số nghĩa binh chừng 300 người, tay mang băng hiệu “Thái Nguyên quang phục quân” nổi lên đánh Pháp. Nghĩa quân giết được viên giám binh người Pháp, chiếm đóng các công sở tại tỉnh lị Thái Nguyên, phá nhà lao, giải phóng cho các tù nhân và tiến công trại lính Pháp.

Nghĩa quân làm chủ tỉnh lị Thái Nguyên. Đội Cấn được bầu giữ chức Tư lệnh trưởng Quang phục quân, còn Lương Ngọc Quyến làm Quân sư, lấy cờ nền trắng có 5 sao đỏ là cờ của Việt Nam quang phục quân làm quân kì. Nhưng nghĩa quân chỉ làm chủ tỉnh lị được 7 ngày, sau phải rút vì quân Pháp từ Hà Nội kéo lên đánh mạnh.

Cánh quân của Đội Cấn rút về vùng chân núi Tam Đảo (Vĩnh Phúc) hoạt động thêm một thời gian thì quân Pháp lại kéo đến xiết chặt vòng vây. Đội Cấn cho mở một đường máu vượt sang địa phận Vĩnh Yên và Phúc Yên. Tại đây, nghĩa binh của Trịnh Văn Cấn cầm cự chiến đấu thêm được ba tháng nữa. Cuối cùng, trong trận đánh tại Pháo Sơn, Trịnh Văn Cấn bị trúng đạn ở đùi. Không muốn sa vào tay giặc, ông dùng súng lục tự sát (10-1-1918).