CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA VÕ NGUYÊN GIÁP- KHI VỊ TƯỚNG NHÂN VĂN TRỞ THÀNH ĐIỂM TỰA LỊCH SỬ

Tác giả: NGUYỄN GIA HUY

ĐƠN VỊ: LOGISTICS K24A , TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN & TRUYỀN THÔNG

*LỜI NÓI ĐÂU

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện được viết nên trong thời hoa lửa vẫn còn nguyên sức lay động đổi với mỗi thể hệ người Việt Nam hôm nay. Là một sinh viên đại học, được học tập trong hòa bình, em đến với lịch sử không chi bằng tri thức sách vớ mà còn bằng nhu cầu lắng nghe, thấu hiểu và đổi thoại với quá khú. Cuộc thi "Câu chuyện thời hoa lừa" chính là cơ hội để em nhin lại những con người đã làm nên lịch sử băng cả cuộc đời và sự hy sinh thầm lặng của mình.

Bài viết này xoay quanh Đại tướng Võ Nguyên Giáp - người Anh cà của Quân đội nhân dân Việt Nam, vị tổng từ lệnh đã chèo lái con thuyền cách mạng qua hai cuộc kháng chiến trường kỷ - như một điểm tựa để tái hiện không khi chiến tranh khốc liệt. đồng thời khắc họa vẻ đẹp cao cá của con người Việt Nam trong những năm tháng cam go nhất của dân tộc. Qua câu chuyện ấy, em mong muốn không chi kể lại một sự kiện lịch sử, mà còn gửi gắm những suy ngẫm cá nhân về trách nhiệm, lòng biết ơn và cách sống của người trẻ trong thời bình.

Viết về Võ Nguyên Giáp, với em, là một hành trình trở về nguồn cội tinh thần. Đó là hành trinh để em tự nhắc mình răng hòa bình hôm nay không phải điều hiển nhiên, mà được đánh đổi bằng máu xương và trí tuệ của biết bao thể hệ đi trước. Từ câu chuyện thời hoa lửa ấy, em hy vọng bài viết có thể chạm tới cảm xúc của người đọc và góp thêm một tiếng nói nhỏ bé trong việc gìn giữ, lan tòa những giá trị bền vững của lịch sử dân tộc.

Thế giới biết đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp “là một trong 21 vị danh tướng của thế giới trong 25 thế kỷ qua”[1] và được nhà sử học quân sự Mỹ Cecil Currey ca ngợi là “thiên tài quân sự lớn nhất trong thế kỷ XX và một trong những thiên tài quân sự lớn nhất của tất cả các thời đại”[2]. Sự nghiệp cầm quân của Đại tướng đã minh chứng xuất sắc cho nguyên tắc phong tướng độc đáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đánh thắng Đại tướng được phong Đại tướng”. Và thực tế, trong suốt cuộc đời cầm quân của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lần lượt đọ sức và giành thắng lợi trước 4 đại tướng của Pháp và 6 đại tướng của Mỹ, chưa kể đến nhiều viên đại tướng của Việt Nam Cộng hòa.

        Những chiến công ấy khiến cả thế giới, từ các dân tộc bị áp bức ở châu Phi, Mỹ Latinh đến cả những tướng lĩnh “phía bên kia chiến tuyến”, đều phải nghiêng mình kính phục, gọi ông bằng những danh xưng như “Đại tướng 5 sao” hay “Tướng huyền thoại”. Nhưng có lẽ, để hiểu trọn vẹn về cội nguồn sức mạnh làm nên một thiên tài quân sự Võ Nguyên Giáp, chúng ta cần quay trở về với khởi điểm của ông – một người thầy giáo dạy Lịch sử với ước mơ giản dị là dùng tri thức để khai sáng và gieo mầm lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

         1. Cội nguồn hun đúc nhân cách và lý tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

        Võ Nguyên Giáp sinh ra và lớn lên tại Lệ Thủy, Quảng Bình cũ (nay là xã Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị), một dải đất miền Trung hẹp, khắc nghiệt, thường xuyên phải đối mặt với thiên tai và sự tàn phá của chiến tranh. Chính sự gian khó của quê hương đã tôi luyện cho những con người nơi đây một ý chí kiên cường, một nghị lực sống phi thường và một tinh thần bất khuất. Những năm tháng ấu thơ, cậu bé Giáp đã tận mắt chứng kiến cảnh lầm than, thống khổ của người dân dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, những hình ảnh đó đã khắc sâu vào tâm trí và sớm hình thành trong ông lòng căm thù giặc và khát vọng giải phóng dân tộc.

        Bên cạnh ảnh hưởng từ quê hương, nhân cách của Võ Nguyên Giáp còn được định hình sâu sắc bởi sự giáo dục của gia đình. Người cha, cụ Võ Quang Nghiêm, là một nhà nho cương trực, nghiêm khắc, đã dạy cho con trai mình những bài học đầu tiên về lòng tự tôn dân tộc và khí phách của kẻ sĩ. Người mẹ, bà Nguyễn Thị Kiên, với tình yêu thương bao la và sự khoan dung, đã bồi đắp cho ông một tâm hồn nhân hậu. Chính sự hòa quyện giữa cương và nhu, giữa lý trí và tình cảm trong giáo dục gia đình đã tạo nên một nền tảng nhân cách vững chắc. Như chính Đại tướng sau này đã khẳng định trong một lần về thăm quê: “Quê hương và gia đình đã hun đúc nên nhân cách của tôi, quyết định con đường đi của tôi”.

        Dù hoàn cảnh kinh tế không mấy dư dả, cụ Võ Quang Nghiêm vẫn quyết tâm cho các con được theo học ở những ngôi trường tốt nhất thời bấy giờ. Từ Trường Tiểu học Đồng Hới, ngôi trường duy nhất của tỉnh Quảng Bình sau 30 năm Pháp đô hộ, đến Trường Quốc học Huế, trung tâm giáo dục lớn nhất miền Trung, Võ Nguyên Giáp luôn nổi bật là một học trò thông minh, cần cù và xuất sắc.

        Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, mục đích học tập của cậu bé Giáp đã vượt ra ngoài giới hạn của việc mưu cầu danh lợi cá nhân. Cậu trò nhỏ Võ Nguyên Giáp xác định rõ con đường của mình là dùng tri thức làm vũ khí: “… sau này mình sẽ đi học, sẽ gieo dần vào đầu những người yêu nước, yêu tự do là những thứ đang bị thực dân nước ngoài chà đạp”[3]. Tư tưởng này đã sớm biến cậu học trò Giáp trở thành một thanh niên hoạt động cách mạng sôi nổi. Việc tham gia các phong trào bãi khóa tại Trường Quốc học Huế đã khiến con đường học tập của Võ Nguyên Giáp bị gián đoạn nhưng lại là một bước ngoặt quan trọng, đẩy ông dấn thân sâu hơn vào con đường đấu tranh.

        Năm 1932, Võ Nguyên Giáp ra Hà Nội, tiếp tục con đường học vấn dang dở. Năm 1933, với tư cách thí sinh tự do, ông thi đỗ tú tài phần thứ nhất loại ưu và sau đó theo học chương trình tú tài phần thứ hai tại trường Albert Sarraut. Trong thời gian này, ông đã quyết định theo học chuyên khoa Triết, một bộ môn khoa học của tư duy và thế giới quan. Lựa chọn này cho thấy xu hướng tìm tòi về các quy luật vận động của xã hội và lịch sử của người thanh niên trẻ.

        Cùng với đó, niềm đam mê lớn nhất của Võ Nguyên Giáo chính là Lịch sử. Những cuộc cách mạng, những trận chiến làm thay đổi vận mệnh các dân tộc luôn có sức hấp dẫn kỳ lạ đối với ông. Tuy nhiên, ông không tiếp thu kiến thức một cách thụ động, một chiều từ sách vở, trường lớp. Ngay từ thời đi học, Võ Nguyên Giáp đã có những nhận thức lịch sử độc lập, khác biệt và sâu sắc hơn so với những gì các giáo sư người Pháp truyền dạy. Võ Thuần Nho[4], em trai Đại tướng, kể lại rằng anh trai mình đã nhìn nhận sự kiện Công xã Paris không phải bằng cái nhìn hoang mang, lệch lạc của sách vở thực dân, mà bằng lăng kính của C.Mác, xem đó như “một cuộc tấn công lên tận trời”.

        Năm 1934, sau khi đỗ tú tài toàn phần, Võ Nguyên Giáp đứng trước nhiều con đường: có thể dạy học, có thể tiếp tục học lên cao. Ông quyết định làm cả hai. Ông ghi danh vào ngành luật của Đại học Đông Dương để trang bị kiến thức pháp lý; đồng thời, xin vào dạy học tại Trường Tư thục Thăng Long. Đây là thời điểm ông chính thức bắt đầu hành trình của một nhà giáo, song song với vai trò là một sinh viên, một nhà báo và một nhà hoạt động cách mạng. Lòng yêu nước nồng nàn và khát vọng giải phóng dân tộc chính là động lực phi thường giúp ông hoàn thành xuất sắc tất cả những vai trò đó.

         2. Người thầy giáo dạy lịch sử đầy nhiệt huyết tại Trường Tư thục Thăng Long (1935-1940)

        Trường Tư thục Thăng Long thời bấy giờ không chỉ là một “lò” hun đúc tinh thần dân tộc mà còn là nơi quy tụ những trí thức tiến bộ hàng đầu của đất nước. Dưới mái trường này, những tên tuổi lớn như: Hoàng Minh Giám, Đặng Thai Mai, Phan Thanh, Bùi Kỷ, Nguyễn Lân… và cả những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như: Xuân Diệu, Vũ Đình Liên... đã cùng nhau tạo nên một không khí học thuật sôi nổi và thấm đẫm tinh thần yêu nước.

        Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của thầy giáo trẻ Võ Nguyên Giáp đã góp thêm một luồng gió mới, đầy nhiệt huyết cách mạng. Ông cùng các đồng nghiệp không chỉ truyền đạt kiến thức trong sách vở, mà quan trọng hơn, họ đã thắp lên trong trái tim hàng ngàn học sinh ngọn lửa của lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với vận mệnh của quê hương, dân tộc.

Tại trường Thăng Long, thầy giáo Võ Nguyên Giáp được phân công dạy các môn Pháp văn, Lịch sử, Địa lý cho các lớp từ Đệ nhất niên đến Đệ tứ niên và đặc biệt là dạy môn Lịch sử ở bậc Tú tài – môn học mà ông say mê nhất.

        Những giờ học Lịch sử của thầy Giáp chưa bao giờ khô khan, trừu tượng. Với khả năng tự học, tự nghiên cứu sâu rộng cùng một tư duy phản biện sắc sảo, ông đã biến mỗi bài giảng thành một câu chuyện hấp dẫn, dựng lên một cách sống động với các góc nhìn đa chiều về quá khứ. Thầy Giáp luôn tâm niệm rằng phải tôn trọng sự thật lịch sử, phải nhìn nhận mọi sự kiện trong sự vận động biện chứng của nó. Chính sự trung thành tuyệt đối với sự thật, kết hợp với lòng yêu nước chân chính, đã tạo nên sức lôi cuốn đặc biệt cho những bài giảng của ông.

        Học trò của thầy Giáp không chỉ được học về ngày tháng, sự kiện, mà còn được dẫn dắt để đi vào bản chất của vấn đề, để rút ra những bài học xương máu cho hiện tại và tương lai.

Với lịch sử dân tộc, thầy Giáp không sa đà vào việc ca ngợi các triều đại phong kiến một cách sáo rỗng. Thay vào đó, ông tập trung vào những chương bi hùng nhất của lịch sử chống ngoại xâm, làm sống lại khí phách của dân tộc. Đại tướng sau này đã kể lại: “Tôi dạy sử, tôi tập trung vào những sự kiện tiêu biểu như phong trào Cần Vương, hay những tấm gương đầy khí phách như Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu…”.

        Phương pháp dạy học của ông không chỉ gói gọn trong bốn bức tường lớp học. Ông đã sáng tạo ra hình thức “dã ngoại lịch sử”, một phương pháp giáo dục trực quan vô cùng hiệu quả. “Ngoài những giờ dạy trên lớp, tôi còn tổ chức cho học sinh đi “dã ngoại”, đến Cửa Bắc, đứng trước quả đạn pháp của tàu chiến Pháp bắn vào thành, đến Ô Cầu Giấy, chỗ Henri Riviere, Garnier tử trận. Ngay tại hiện trường, tôi đã giảng cho học sinh diễn biến của trận đánh và gieo vào lòng các em lòng căm thù giặc, ý chí quyết tâm cứu nước”. Bằng cách đó, lịch sử không còn là những dòng chữ vô cảm trên trang giấy, mà đã trở thành những chứng nhân hiện hữu, khơi dậy cảm xúc mãnh liệt và hun đúc lòng yêu nước cho học trò.

        Với lịch sử thế giới, thầy Giáp đặc biệt say mê và giảng giải sâu sắc về Cách mạng Pháp 1789. Ông Bùi Diễm, người sau này trở thành Đại sứ của Việt Nam Cộng Hòa tại Hoa Kỳ và từng là học trò của thầy Giáp, đã có những hồi tưởng khó quên: “Trong tất cả các nhân vật đáng nhớ, đặc biệt có một người mà tôi khó quên, đó là ông Võ Nguyên Giáp - người dạy tôi về môn Sử… Ông như người bị quyến rũ bởi cách mạng và đấu tranh. Phần chương trình của lớp đã được ấn định là giai đoạn cuối thế kỷ XVIII cho đến cuối thế kỷ XIX trong lịch sử Pháp, nhưng ông Giáp nhất định chỉ giảng về hai thời kỳ là cuộc Đại cách mạng Pháp 1789 và những trận đánh thời Napoleon”. Qua lời kể của thầy Giáp, sự kiện đánh chiếm ngục Bastille, bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền với ba khẩu hiệu bất hủ “Tự do - Bình đẳng - Bác ái” đã trở nên sống động, truyền cảm hứng mạnh mẽ về quyền con người và khát vọng lật đổ ách áp bức. Bằng cách tập trung vào các cuộc cách mạng và những thiên tài quân sự như Napoleon, thầy Giáp đã khéo léo gieo vào đầu học sinh những tư tưởng về đấu tranh giải phóng, về nghệ thuật tổ chức và chỉ huy cách mạng.

        Trong suốt 5 năm đứng trên bục giảng, thầy giáo Võ Nguyên Giáp đã để lại một dấu ấn không thể phai mờ trong tâm trí nhiều thế hệ học trò. Sự uyên bác, lòng nhiệt huyết và nhân cách cao đẹp của ông đã trở thành hành trang quý giá, đi theo họ suốt cuộc đời. Đáng chú ý, trong số những học trò ấy, có những người sau này đã trở thành những tướng lĩnh cấp cao của quân đội như: Thượng tướng Hoàng Minh Thảo, Trung tướng Lê Quang Đạo, Trung tướng Phạm Hồng Cư... Những bài học lịch sử của thầy Giáp đã góp phần định hình lý tưởng và con đường binh nghiệp của họ.

         3. Từ bục giảng đến chiến trường - sự chuyển hóa của một tư duy lớn

        Tư duy lịch sử và phẩm chất của một nhà giáo dạy sử không chỉ là một trải nghiệm mà đã trở thành một phần cốt lõi, tác động sâu sắc đến toàn bộ sự nghiệp quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Quá trình chuyển hóa từ một thầy giáo thành một vị tướng chính là sự kế thừa và nâng tầm tư duy ở một lĩnh vực mới, đầy cam go và thử thách.

Từ việc say mê nghiên cứu lịch sử, đặc biệt là lịch sử quân sự và các cuộc cách mạng, đã mang lại cho Võ Nguyên Giáp một cái nhìn toàn cục, biện chứng và sâu sắc về chiến tranh. Đại tướng không xem các trận đánh là những sự kiện riêng lẻ, mà đặt chúng trong một bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội rộng lớn. Ông hiểu rõ quy luật của các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc: đó là cuộc chiến của toàn dân, lấy yếu chống mạnh, lấy chính nghĩa thắng hung tàn. Tư tưởng “chiến tranh nhân dân” mà Đại tướng cùng Trung ương Đảng và Bác Hồ xây dựng và phát triển có cội rễ sâu xa từ việc tổng kết các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh giữ nước trong lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các đồng chí trong Quân ủy Trung ương

theo dõi, nắm bắt từng bước diễn biến rất nhanh của các mặt trận tại Tổng Hành dinh

Những bài học về chiến thuật của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, về khởi nghĩa nông dân của Quang Trung - Nguyễn Huệ, hay chiến lược quân sự của Napoleon... đều được Đại tướng nghiên cứu, chắt lọc và vận dụng một cách sáng tạo vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam. Đại tướng không sao chép máy móc, mà luôn tìm ra “cách đánh của Việt Nam”. Lịch sử dạy cho Đai tướng rằng thế và lực luôn biến chuyển, rằng trong nguy có cơ, trong thất bại có mầm mống của thành công. Tư duy này giúp Đại tướng luôn bình tĩnh, sáng suốt trước những tình thế hiểm nghèo nhất, đưa ra những quyết định táo bạo và bất ngờ, mà đỉnh cao là quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “đánh chắc tiến chắc” trong chiến dịch Điện Biên Phủ - một quyết định thể hiện tầm nhìn lịch sử và sự thấu triệt quy luật chiến tranh.

        Có thể thấy trong suốt sự nghiệp cầm quân của mình, những kỹ năng, phẩm chất của một người thầy giáo ưu tú đã được Đại tướng phát huy một cách tuyệt vời trong vai trò của một người chỉ huy quân đội.

        Giống như cách thầy giáo Giáp “truyền lửa” cho học sinh trên bục giảng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có khả năng đặc biệt trong việc giáo dục, động viên và khơi dậy ý chí chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ. Đại tướng không chỉ ra mệnh lệnh, mà còn giải thích cặn kẽ để mỗi người lính hiểu rõ họ chiến đấu vì điều gì, qua đó biến sức mạnh tinh thần thành sức mạnh vật chất to lớn. Những mệnh lệnh, chỉ thị, những bài nói chuyện của Đại tướng trước các đơn vị quân đội luôn rõ ràng, mạch lạc, dễ hiểu, dễ nhớ, giống như cách mà người thầy giáo cấu trúc một bài giảng lịch sử cho học trò. Điều này giúp tư tưởng chỉ đạo được quán triệt một cách nhanh chóng và thống nhất từ trên xuống dưới.

        Cùng với đó, Đại tướng luôn thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến con người. Một nhà giáo giỏi luôn thấu hiểu và quan tâm đến học trò của mình. Một vị tướng vĩ đại cũng vậy. Đại tướng luôn coi trọng sinh mệnh của mỗi người lính, luôn trăn trở để tìm ra cách đánh ít tổn thất nhất mà vẫn giành được thắng lợi. Tình yêu thương dành cho chiến sĩ của Đại tướng chính là sự tiếp nối của tình yêu thương ông dành cho các thế hệ học trò.

         4. Trở về với lịch sử - hoàn thiện sứ mệnh của một nhà giáo lớn

        Khi chiến tranh kết thúc, đất nước hòa bình, vị tướng lừng lẫy lại trở về với niềm đam mê và cũng là “cái nghiệp” của mình: lịch sử và sử học. Có lẽ trong sâu thẳm chưa lúc nào Đại tướng quên đi việc phải hoàn thành một sứ mệnh quan trọng - sứ mệnh của một nhân chứng lịch sử, một nhà giáo dục đối với các thế hệ mai sau.

        Giới khoa học đã đánh giá Đại tướng Võ Nguyên Giáp là nhà tổng kết lịch sử hàng đầu của nền sử học đương đại Việt Nam. Ông đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết trong những năm tháng sau này để viết và hệ thống hóa lại những kinh nghiệm của hai cuộc kháng chiến vĩ đại.

        Các công trình lý luận quân sự, những bài viết về tư tưởng Hồ Chí Minh và đặc biệt là bộ Tổng tập hồi ký Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là những tài liệu quân sự vô giá, mà còn là những công trình sử học đồ sộ. Những công trình này đã tái hiện lại những sự kiện lịch sử quan trọng nhất của dân tộc trong nửa sau thế kỷ XX một cách chân thực, sống động qua lăng kính của người trong cuộc. Qua từng trang viết, người đọc không chỉ thấy một vị tướng, mà còn thấy một nhà khoa học lịch sử với tư duy sắc sảo, một nhà văn với ngòi bút mạch lạc và trên hết, là một nhà giáo đang trăn trở, mong muốn truyền lại những bài học quý giá nhất cho thế hệ tương lai.

Tuyển tập hồi ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Hành trình của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một hành trình độc đáo, từ “một người trò nhỏ” ham học hỏi, đến “một nhà giáo lớn” đầy tâm huyết và rồi trở thành một vị tướng huyền thoại của dân tộc. Nhưng xuyên suốt hành trình ấy, cốt cách và tâm hồn của nhà giáo vẫn luôn là dòng chảy ngầm, là nền tảng vững chắc tạo nên tầm vóc vĩ đại của Đại tướng. Tư duy lịch sử đã cho Đại tướng một tầm nhìn chiến lược và phẩm chất sư phạm đã cho ông khả năng quy tụ và truyền lửa cho hàng triệu con người.

Võ Nguyên Giáp không phải là một nhà giáo rẽ ngang sang làm quân sự, mà chính cốt cách nhà giáo đã làm nên một vị Đại tướng kiệt xuất. Đại tướng đã dùng cả cuộc đời mình để dạy cho chúng ta những bài học lớn nhất về lòng yêu nước, về ý chí độc lập, về khoa học và nghệ thuật quân sự và về nhân cách của một con người vĩ đại. Di sản Đại tướng để lại không chỉ là những chiến công, mà còn là một tấm gương sáng ngời về sự học hỏi không ngừng và trách nhiệm của một nhà trí thức lớn đối với lịch sử dân tộc