câu chuyện thứ 31

Ông Hoàng Văn Hán, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố Điện Biên Phủ cho biết, Hội Cựu chiến binh thành phố có 1.465 hội viên nhưng chỉ còn 59 cụ là chiến sĩ Điện Biên, trong đó cụ cao tuổi nhất là Cà Văn An, dân tộc Thái, 103 tuổi. Năm 1985 Ban liên lạc Chiến sĩ Điện Biên của thành phố mới được thành lập, quy tụ những người lính tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm xưa về sinh hoạt. Đến nay các cụ phần lớn đều đã mất, số còn lại cơ bản cũng già yếu, không còn nhiều cụ mạnh khỏe. Khoảng 3 vạn công nhân nối tiếp các thế hệ từ mọi miền quê đã về xây dựng Nông trường Điện Biên, trong đó nòng cốt xấp xỉ 2.000 người lính phần nhiều là chiến sĩ Điện Biên thuộc Sư đoàn 316. Họ đã chiến đấu giải phóng Điện Biên, rồi trở lại tái sinh vùng đất này, làm nòng cốt gây dựng nên một nông trường hàng đầu trên miền Bắc tại địa danh mang ý nghĩa lịch sử to lớn.

Có mặt tại Điện Biên hôm nay, thông qua những câu chuyện cụ thể về những cuộc đời chúng tôi cảm giác như chạm vào được những gì thuộc về lịch sử. Đặc biệt là khi được tận tay cầm những kỷ vật ngày cưới của ông Lại Văn Năm và bà Lưu Thị Tấm, những kỷ vật đơn sơ nhưng sau 62 năm vẫn được ông bà giữ gìn cẩn trọng. Khi phần trò chuyện giữa tôi và ông bà gần kết thúc, như để chứng thực cho những gì vừa kể, ông bà mời chúng tôi ra phía căn bếp cũ bên hông căn nhà mới, chỉ cho tôi chiếc bàn Chi bộ đóng tặng, lấy ra chiếc phích năm xưa, vỏ vẫn còn nguyên, lõi thì đã thay đôi ba lần, hiện vẫn được dùng trữ nước nóng. Ở góc vườn, chiếc chum sành đứng lặng lẽ như chứa đựng hơn 60 năm lịch sử. Đặc biệt hơn, ông Năm còn lấy ra khoe với chúng tôi chiếc vỏ đạn pháo. Chiếc vỏ đạn này đã tháo thuốc, được ông sử dụng làm đe để đập cho lưỡi cuốc lưỡi xẻng trở nên sắc bén để làm đất nông trường. Bởi thế nó đã mòn vẹt đi ở khoảng thân giữa khi phải chịu tác động nhiều. Những chiếc lưỡi cuốc, lưỡi xẻng của Nông trường Điện Biên năm xưa nhờ cảnh “trên đe dưới búa” mà trở nên sắc hơn, góp phần dựng xây mảnh đất này, làm ra hạt lúa củ khoai cung cấp cho nhân dân và cung cấp cho tiền tuyến, cùng nhân dân cả nước đánh Mỹ, giải phóng miền Nam. Nhìn cách đối xử với các kỷ vật thời chiến của ông bà, tôi nhận ra rằng, quá khứ chưa bao giờ ngủ yên trên mảnh đất này. Ông Năm ngỏ ý tặng chúng tôi chiếc vỏ đạn pháo mang về Hà Nội làm kỷ niệm. Bây giờ ông bà đã già, nhiệm vụ đã hoàn thành, ông bà không cần giữ chúng nữa. Chúng tôi nhận chiếc vỏ đạn cối 82 trĩu nặng những kỷ niệm của cuộc đời người cựu binh Điện Biên Phủ, như thẩm thấu cả linh khí vùng đất lịch sử này. Tôi gợi ý ông bà sau dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ nên hiến các hiện vật ngày cưới cho Bảo tàng, đó sẽ là những tài sản tinh thần, những biểu tượng cho một thế hệ đã đến nơi đây và ở lại, gắn bó với vùng đất lòng chảo, vùng đất nhỏ bé nhưng sau Chiến dịch Điện Biên Phủ đã trở nên nổi tiếng khắp thế giới. Cánh đồng Mường Thanh hôm nay vẫn mướt mát xanh trong mùa tháng ba lúa đương thì con gái. Đây là cánh đồng lớn nhất Tây Bắc, được coi là vựa lúa của Điện Biên, làm ra những hạt gạo ngon nức tiếng. Màu xanh ấy như được tiếp sức từ những mùa xanh nông trường, như một biểu tượng hồi sinh sau chiến tranh ở mảnh đất thấm máu đào liệt sĩ. Để làm nên chiến thắng vĩ đại ấy, hàng ngàn người con đất Việt đã ngã xuống, thịt da của họ hòa vào đất đai cây cỏ. Khắp các nghĩa trang ở Điện Biên là hàng trăm, hàng ngàn ngôi mộ vô danh như những thông điệp không lời gửi những người đang sống hôm nay.