Câu chuyện tiêu biểu về anh hùng du kích Sùng Phái

Xã đội trưởng xã Pú Nhung, huyện Tuần Giáo – người con của núi rừng Tây Bắc

Sùng Phái sinh năm 1919 tại bản Háng Chông, xã Pú Nhung, giữa những triền núi đá tai mèo hiểm trở của vùng Tuần Giáo. Từ nhỏ, ông đã quen tiếng gió hun hút trên các rừng sa mộc, quen bước qua những con suối dữ để lên nương cùng cha mẹ. Người dân bản nhớ mãi hình ảnh một chàng trai nhanh nhẹn, dáng người rắn chắc, mắt sáng và gan dạ.

Những năm 1947–1950, quân Pháp đánh chiếm vùng cao Tây Bắc, lùng sục các bản làng từ Tuần Giáo đến Mường Ảng. Chúng đốt nhà, bắt dân nộp lương thực, lập đồn bốt khắp nơi. Giữa lúc ấy, Sùng Phái là một trong những người đầu tiên của Pú Nhung bí mật liên lạc với cán bộ Việt Minh hoạt động ở khu vực.

Xây dựng cơ sở – gieo mầm cách mạng

Sùng Phái ban đầu làm liên lạc, dẫn đường cho cán bộ vào bản, rồi vận động bà còn không theo giặc. Dù Pháp nhiều lần bắt dân lập “bình định bản”, ông vẫn khéo léo tập hợp thanh niên, thành lập đội du kích ban đầu chỉ có 5–7 người, súng ống chắp vá.

Ông thường nói với thanh niên Pú Nhung:

“Người Mông mình không bao giờ chịu cúi đầu. Núi còn đứng, dân còn đứng.”

Dưới sự chỉ huy của ông, du kích Pú Nhung đào hầm bí mật, dựng lán nuôi dấu cán bộ, xây dựng trạm thông tin từ Pú Nhung sang Tủa Chùa rồi nối về Việt Minh ở vùng Trạm Pạng. Những đêm dài, ông gùi từng bao thóc, từng bó mèn mén, từng cuộn lá dong tiếp tế cho bộ đội.

Chặn đường tiếp tế giặc – những trận đánh đầu tiên

Đầu năm 1953, quân Pháp tăng cường kiểm soát Tuần Giáo để chuẩn bị cho tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Chúng lập nhiều toán tuần tra đi từ đồn Tuần Giáo lên các bản cao.

Trong một trận đánh nổi tiếng, Sùng Phái cùng 12 du kích phục kích tại dốc Pú Tẩu. Chỉ bằng súng kíp, mìn tự tạo và vài khẩu súng trường cũ, họ đã tiêu diệt được toán lính tuần tiễu, thu được 3 khẩu súng và nhiều đạn dược. Tin chiến thắng lan rất nhanh, tinh thần các bản vùng Mông phấn chấn hẳn lên.

Sau trận ấy, dân Pú Nhung gọi ông bằng cái tên trìu mến:

“Sùng Phái – con hổ núi Pú Nhung.”

Góp sức cho Điện Biên – mở đường chiến thắng

Khi chiến dịch Điện Biên Phủ chuẩn bị mở màn, du kích Pú Nhung được giao nhiệm vụ: bảo vệ đường vận chuyển, phá rối địch, và dẫn đường cho bộ đội chủ lực. Sùng Phái cùng dân bản đã mở đường, kéo gỗ, giấu bộ đội trong các rừng sa mộc, dẫn từng đoàn vận tải qua Tuần Giáo sang Mường Phăng tránh tầm do thám của giặc.

Có những đêm, ông đi bộ suốt 40 km, vượt suối, men theo sườn núi đá để dẫn đường cho các đơn vị pháo.

Trong một lần bị địch phục kích ở khe suối Nậm Pồ, Sùng Phái đã bình tĩnh tổ chức tản quân và dẫn bộ đội vòng lên đỉnh núi thoát khỏi vòng vây. Nhờ sự am hiểu từng lối mòn, từng mỏm đá của quê hương, ông đã cứu cả đơn vị pháo binh.

Người xã đội trưởng của lòng dân

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Sùng Phái tiếp tục làm xã đội trưởng xã Pú Nhung, giúp củng cố chính quyền, vận động nhân dân tăng gia sản xuất, đưa trẻ em đến trường, bỏ dần những hủ tục cũ.

Dù giản dị, ông luôn được đồng bào kính trọng. Nhiều người kể rằng, đến cuối đời, ông vẫn giữ chiếc súng kíp cũ – kỷ vật của những năm tháng mở đường cho chiến thắng.