Câu chuyện tình báo: Phạm Xuân Ẩn với Thanh Niên

Năm 2001, được sự hỗ trợ của Tổng cục Tình báo quốc phòng (Tổng cục 2), Thanh Niên đã thực hiện nhiều loạt ký sự dài kỳ về mạng lưới tình báo trong kháng chiến chống Mỹ. Loạt ký sự đầu tiên mang tên "Tướng tình báo chiến lược" do Hoàng Hải Vân - Tấn Tú thực hiện là viết về Phạm Xuân Ẩn.

Loạt ký sự dài 52 kỳ này Thanh Niên đăng khi tướng Phạm Xuân Ẩn còn tại thế. Trong gần 2 tháng, hằng ngày chúng tôi đều gặp ông rồi gặp những nhà tình báo trong mạng lưới của ông để viết feuilleton đăng báo mỗi ngày.
Trước loạt ký sự nói trên, có cuốn sách "Phạm Xuân Ẩn, cuộc đời như tên gọi" của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải. Cuốn sách rất hay, nhưng người đọc chỉ thấy mô tả cuộc đời và những triết lý của ông cùng sự thán phục của bạn bè nước ngoài, chứ không thấy ông làm những gì cụ thể. Một số bài báo nước ngoài viết về ông, cũng chỉ qua những lời ông kể và nhận định của bạn bè ông ở nước ngoài. Ông chưa bao giờ kể với bất kỳ ai về những điệp vụ mà ông làm, cũng không kể với ai về những người trong đường dây tình báo của ông.

Đối với những mối quan hệ với những chính khách, tướng lĩnh "phía bên kia" đang ở nước ngoài, ông có kể về họ với tư cách họ là những người bạn của ông, những người này không hề mảy may biết ông là tình báo của "Việt cộng", ông cũng tuyệt đối không kể họ đã vô tình giúp được gì cho nghề tình báo của ông.

Ông nói "dù họ có qua đời, nhưng vẫn còn con cháu họ". Tôi có thể khẳng định, ông kín như bưng về mọi mối quan hệ liên quan đến những điệp vụ của ông, dù những điệp vụ này không còn là bí mật quân sự nữa.
Mỗi buổi sáng ông đều đọc báo Thanh Niên, thỉnh thoảng ông hỏi khi chúng tôi có mặt hoặc gọi điện cho tôi khi chúng tôi chưa đến: "Làm sao cậu biết những cái đó?". Tôi trả lời: "Là bọn con đã dùng nghiệp vụ báo chí và học nghề tình báo của chú để tìm ra những thứ đó đấy". Ông cười, nhắc đi nhắc lại "chớ nên tô vẽ" và xác nhận những gì chúng tôi viết.

Ông đọc hết những gì chúng tôi viết và rất hài lòng. Đến kỳ cuối, ông gọi điện bảo: "Như vậy được rồi" và đề nghị Thanh Niên nên cho in thành một cuốn sách, nhưng "giá phải thật rẻ để người nghèo có thể mua đọc".

Loạt ký sự về Phạm Xuân Ẩn đã được Nhà xuất bản Thế giới rút gọn và dịch ra tiếng Anh, xuất bản năm 2003 với tên sách "Phạm Xuân Ẩn - A General of the Secret Service" và tái bản nhiều lần. Một bản tiếng Tây Ban Nha cũng được nhà xuất bản này phát hành sau đó.

Vào năm 2005, một cuốn sách bằng tiếng Đức được rao bán trên mạng. Đó là cuốn "Pham Xuan An Kundschafter für die Befreiung Vietnams", tác giả là "Hoang Hai Van und Tan Tu", tên nhà xuất bản được ghi là "GNN Verlag". Nhà xuất bản này hoàn toàn không có liên hệ gì với tôi để mua bản quyền, thậm chí xin phép được in cũng không, và tất nhiên không có trả nhuận bút cho chúng tôi.

Tôi có hỏi Nhà xuất bản Thế giới, họ nói nhà xuất bản đó ở Cộng hòa liên bang Đức, có liên hệ với họ, nhưng họ bảo phải liên hệ trực tiếp với tác giả, nếu tác giả đồng ý thì họ sẽ cho phép sử dụng bản tiếng Anh để dịch ra tiếng Đức. Nhưng mấy ông Đức này vẫn im re ra sách. Chúng tôi nghĩ rằng họ hâm mộ Phạm Xuân Ẩn và giới thiệu tướng Ẩn cho độc giả Đức, cũng là điều tốt, nên không kiện cáo gì về bản quyền. Vào năm 2008, loạt ký sự "Giải mã Phạm Xuân Ẩn" 17 kỳ cũng được đăng tiếp trên Thanh Niên.

Sau khi cuốn "Phạm Xuân Ẩn - A General of the Secret Service" xuất bản (báo điện tử tiếng Anh của Thanh Niên - Thanh Nien News, có đăng lại), có một số sách nước ngoài (Mỹ) viết về tướng Phạm Xuân Ẩn được xuất bản. Dù những người này có gặp ông Ẩn trước khi viết sách, nhưng ông vẫn nói với chúng tôi: "Một nửa nội dung sách của họ là lấy từ báo Thanh Niên các cậu đó". Ý của ông là ông chỉ nói với họ những chuyện về cuộc đời, chứ không nói gì về hoạt động tình báo.

Sau khi ông Phạm Xuân Ẩn qua đời, Giáo sư Larry Berman đã phát hành cuốn sách ở Mỹ về Phạm Xuân Ẩn, bản dịch tiếng Việt "Điệp viên hoàn hảo" cũng được phát hành ở VN. Trước đó tôi đã gặp và trao đổi vài lần với vị giáo sư này tại nhà Phạm Xuân Ẩn; khi sách in, ông có tặng tôi một cuốn bản tiếng Anh.