Câu chuyện Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945 tại Càng Long: Khí thế sục sôi giành chính quyền (1)

Hãy cùng ngược dòng thời gian để tìm hiểu về những thử thách và quá trình chuẩn bị kiên cường của Càng Long, trước khi thời cơ lịch sử ngàn năm có một xuất hiện.--------------------------------------------------------------------------------1. Lửa thử vàng: Giai đoạn chuẩn bị đầy gian khó (1939-1944)Trước khi giành được thắng lợi cuối cùng, phong trào cách mạng tại Càng Long đã phải trải qua một giai đoạn thử thách khắc nghiệt, đặc biệt là sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ. Đây là thời kỳ của những tổn thất lớn lao nhưng cũng là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của ý chí cách mạng.1.1. Tinh thần trong Khởi nghĩa Nam Kỳ (Tháng 11/1940)Khi Xứ ủy Nam Kỳ phát động chủ trương khởi nghĩa vũ trang, không khí tại Càng Long trở nên sục sôi. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí Dương Hảo Học và Nguyễn Văn Hai, các hoạt động chuẩn bị diễn ra khắp nơi: các cuộc mít tinh được tổ chức, cờ đỏ búa liềm và truyền đơn xuất hiện, các lò rèn hoạt động ngày đêm để sản xuất vũ khí thô sơ như giáo mác, lao.Tuy nhiên, do kế hoạch bị lộ và đường dây liên lạc bị gián đoạn, phong trào đã sớm gặp tổn thất. Ngay trong đêm 21/11/1940, trước khi lệnh khởi nghĩa chung được ban bố, quân địch đã bao vây và bắt giữ đồng chí Dương Hảo Học cùng nhiều cán bộ, quần chúng cách mạng khác tại xã Tân An. Dù vậy, mệnh lệnh khởi nghĩa chung vẫn không đến được với Trà Vinh.Trong bối cảnh khó khăn đó, khi nghe tin khởi nghĩa ở huyện Vũng Liêm (tỉnh Vĩnh Long) bên cạnh đã nổ ra và giành thắng lợi, Quận ủy Càng Long đã không ngồi yên chờ đợi. Lực lượng Càng Long đã chủ động lập nhiều chướng ngại vật trên đường để ngăn chặn quân địch từ Trà Vinh kéo lên đàn áp, trực tiếp hỗ trợ cho cuộc khởi nghĩa của nhân dân Vũng Liêm.Hành động dũng cảm này đã được ghi lại trong hai bức công điện của Tỉnh trưởng Trà Vinh gửi Thống sứ Nam Kỳ vào ngày 23/11/1940:"... Tôi phải dừng lại ở cột cầu số 27 đang cháy, chúng tôi rơi vào một ổ phục kích. Chúng tôi phải chịu đựng súng bắn vào chúng tôi. Tôi cũng như hạ sĩ quan lính thủ hộ Vũng Liêm và tài xế đều bị thương..."¹"... Tỉnh trưởng Trà Vinh bị thương vì đạn trúng ở chân và đùi trái. Việc chuyển đi là cần thiết. Không thể mổ ở Trà Vinh. Các con đường bị cắt và không bảo đảm. Yêu cầu cho phái đến khẩn cấp một thủy phi cơ cấp cứu hạ cánh ở Vàm Trà Vinh, nếu không được xin một Sa-lúp. Cần thiết gửi người thay Tỉnh trưởng..."²1.2. Vượt qua khủng bố trắng để gầy dựng lại phong tràoSau Khởi nghĩa Nam Kỳ, thực dân Pháp thi hành chính sách "khủng bố trắng" vô cùng tàn bạo. Phong trào cách mạng Càng Long chịu những tổn thất nặng nề. Hàng loạt cán bộ, đảng viên ưu tú bị bắt, tra tấn và hy sinh, trong đó có đồng chí Nguyễn Văn Hai, Tỉnh ủy viên kiêm Bí thư Quận ủy (hy sinh tại Côn Đảo năm 1942), và đồng chí Dương Hảo Học (hy sinh tại Côn Đảo năm 1943).Dù vậy, ngọn lửa cách mạng không hề bị dập tắt. Dựa vào sự che chở, đùm bọc của nhân dân, những đảng viên còn lại đã kiên cường bám trụ, từng bước củng cố lại tổ chức. Trong hai năm 1941-1942, Quận ủy Càng Long và Tỉnh ủy Trà Vinh đã được kiện toàn trở lại, tiếp tục giữ vững lòng tin của quần chúng và chuẩn bị cho một thời cơ mới. Đây là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của phong trào, cho thấy rằng dù bộ máy lãnh đạo có thể bị tổn thương, nhưng gốc rễ của cách mạng bám sâu trong lòng dân thì không thể nào bị tiêu diệt.Trải qua gian khó, tinh thần cách mạng của nhân dân Càng Long không những không suy giảm mà còn được tôi luyện, âm ỉ cháy và sẵn sàng bùng lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.--------------------------------------------------------------------------------2. Chớp thời cơ: Sức mạnh trỗi dậy trước ngày Tổng khởi nghĩaSự kiện Nhật đảo chính Pháp đã tạo ra một bước ngoặt lịch sử. Đảng bộ Càng Long đã nhạy bén nắm bắt thời cơ, vận dụng sáng tạo các hình thức đấu tranh để phát triển lực lượng một cách vượt bậc, chuẩn bị cho trận quyết chiến cuối cùng.2.1. Tình thế mới và vai trò của Việt MinhNgày 9/3/1945, phát xít Nhật làm cuộc đảo chính, hất cẳng thực dân Pháp để độc chiếm Đông Dương. Sự kiện này đã tạo ra một "thời cơ vàng" cho cách mạng: bộ máy cai trị của Pháp từ quận đến nông thôn tan rã, trong khi chính quyền tay sai Trần Trọng Kim do Nhật dựng lên còn non yếu, bất lực.Nắm bắt tình thế, Tỉnh ủy Trà Vinh đã nhanh chóng triển khai Tuyên ngôn và Mười chính sách của Mặt trận Việt Minh (vốn đã được tiếp nhận từ giữa năm 1943). Các tổ chức Hội Cứu quốc bắt đầu được hình thành, tạo ra một nền tảng chính trị vững chắc trong quần chúng. Chính trong bối cảnh chính quyền cũ tan rã và chính quyền mới còn non yếu này, Đảng bộ đã chớp lấy thời cơ để sử dụng một hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp vô cùng độc đáo.2.2. Thanh niên Tiền phong: Ngọn cờ tập hợp quần chúngMột trong những chủ trương sáng suốt nhất của Xứ ủy Nam Kỳ lúc bấy giờ là thành lập tổ chức Thanh niên Tiền phong vào tháng 3/1945. Đây là một nước cờ chiến lược, cho phép Đảng tận dụng vỏ bọc hợp pháp do chính quyền bù nhìn tạo ra để công khai xây dựng một đội quân chính trị và bán vũ trang ngay trước mắt địch, một điều không thể thực hiện trong giai đoạn bí mật trước đó.Tại Càng Long, Thanh niên Tiền phong đã phát huy vai trò to lớn, trở thành đội quân chính trị hùng hậu của cách mạng với 3 vai trò chính:• Tập hợp lực lượng: Với nòng cốt là cán bộ, đảng viên, Thanh niên Tiền phong đã thu hút đông đảo quần chúng tham gia, đặc biệt là nông dân nghèo. Tổ chức không câu nệ hình thức, giúp tập hợp được lực lượng rộng rãi nhất.• Thực thi chức năng chính quyền: Khi chính quyền cũ tan rã, Thanh niên Tiền phong đã đứng ra đảm nhiệm các công việc của một chính quyền thực thụ: giữ gìn an ninh trật tự, giải quyết công việc hàng ngày của người dân, tổ chức dạy học và các công tác xã hội khác.• Rèn luyện quân sự: Các hoạt động luyện tập võ nghệ, chiến thuật quân sự được tổ chức công khai. Thanh niên Tiền phong thực sự đã trở thành một lực lượng bán vũ trang hợp pháp, là đội quân xung kích hùng hậu chuẩn bị cho khởi nghĩa.Sức mạnh và ảnh hưởng của Thanh niên Tiền phong được thể hiện rõ nét qua cuộc mít tinh tại đình Suối Côn (xã An Trường) vào tháng 5/1945. Hơn 5.000 người đã tập trung lắng nghe đồng chí Nguyễn Kiến Nghĩa (Bí thư chi bộ An Trường) diễn thuyết về truyền thống dân tộc và kêu gọi chuẩn bị khởi nghĩa. Cuộc mít tinh đã "hâm nóng bầu nhiệt huyết cách mạng trong nhân dân", biến khí thế sục sôi thành sức mạnh có tổ chức.Với sự chuẩn bị chu đáo cả về chính trị và lực lượng, Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã hoàn toàn sẵn sàng cho ngày lịch sử.--------------------------------------------------------------------------------3. Ngày Lịch sử 25/8/1945: Càng Long giành chính quyềnKhi lệnh Tổng khởi nghĩa được ban bố, cả Càng Long đã vùng dậy với sức mạnh như vũ bão. Ngày 25 tháng 8 năm 1945 đã đi vào lịch sử của huyện nhà như một mốc son chói lọi, ngày nhân dân thực sự đứng lên làm chủ vận mệnh của mình.Trước đó một ngày, vào sáng 24/8/1945, thể hiện vai trò trong cuộc cách mạng chung của toàn tỉnh, một đoàn quân khởi nghĩa Càng Long gồm hàng mấy ngàn người, vũ trang bằng gậy gộc, giáo mác, tầm vông, đã lên đường tiến vào thị xã Trà Vinh để cùng với các quận khác tham gia giành chính quyền tại tỉnh lỵ.Sau khi góp sức vào thắng lợi chung, khí thế cách mạng càng dâng cao. Rạng sáng ngày 25/8/1945, một cảnh tượng hào hùng chưa từng có đã diễn ra tại Càng Long. Lực lượng biểu tình từ các xã với quân số lên đến trên hai vạn người, hàng ngũ chỉnh tề tiến về trung tâm quận lỵ. Với khí thế áp đảo, quần chúng đã hành động một cách dứt khoát: xông vào đồn lính bắt sống tên chỉ huy (Con Cò) và toàn bộ binh lính, thu hết vũ khí; đồng thời tiến vào dinh quận, bắt giữ Quận trưởng (Phủ Phước) cùng toàn bộ nhân viên của chính quyền bù nhìn.Giữa một rừng cờ đỏ sao vàng và cờ đỏ búa liềm, Ủy ban khởi nghĩa quận, gồm các đồng chí nòng cốt như Huỳnh Văn Ngữ, Nguyễn Kim Tiên, Nguyễn Văn Chín, Nguyễn Kiến Nghĩa, Lê Văn Mười, Bùi Văn Nguy..., đã tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai thân Nhật. Những khẩu hiệu cách mạng được hô vang như sấm dậy:“Việt Nam hoàn toàn độc lập! Chính quyền về tay Việt Minh - Chính quyền về tay nhân dân! Đả đảo thực dân phát xít Nhật - Pháp!”Ngay trong ngày lịch sử đó, Ủy ban Cách mạng lâm thời quận Càng Long đã được thành lập, đánh dấu thắng lợi hoàn toàn của cuộc khởi nghĩa.--------------------------------------------------------------------------------4. Tổng kết: Ý nghĩa và Bài học từ trang sử hào hùngThắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 tại Càng Long không chỉ là một sự kiện lịch sử đơn thuần mà còn để lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc, soi sáng cho các giai đoạn đấu tranh sau này.Có thể đúc kết 3 bài học chính từ trang sử vẻ vang này:1. Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng: Đảng bộ đã thể hiện tầm nhìn chiến lược khi dự báo đúng thời cơ, quyết đoán chuyển hướng đấu tranh. Đặc biệt, việc vận dụng khéo léo tổ chức công khai như Thanh niên Tiền phong để xây dựng lực lượng là một sự sáng tạo độc đáo, giúp sức mạnh cách mạng lớn mạnh "vượt bậc" trong thời gian ngắn.2. Sức mạnh của nhân dân: Sức mạnh của nhân dân không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó được thể hiện cụ thể qua việc quần chúng che chở, đùm bọc cho các đảng viên sau cuộc khủng bố trắng, giúp Đảng bộ gầy dựng lại cơ sở, và đỉnh cao là sự tham gia của trên hai vạn người trong ngày 25/8, biến ý chí căm thù thành hành động cách mạng có tổ chức với khí thế "triệu người như một".3. Sự chủ động và sáng tạo: Dù phải đối mặt với khủng bố trắng và chịu nhiều tổn thất sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, Đảng bộ Càng Long đã không nao núng. Bằng sự kiên trì bám đất, bám dân, gầy dựng lại phong trào và quyết đoán chớp lấy thời cơ khi Nhật - Pháp bắn nhau, cách mạng Càng Long đã đi đến thắng lợi cuối cùng.Cuộc Tổng khởi nghĩa thành công tại Càng Long là một mảnh ghép không thể thiếu trong bức tranh toàn cảnh về thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám trên cả nước. Nó đã chấm dứt ách đô hộ của thực dân, phát xít, mở ra một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam.--------------------------------------------------------------------------------¹ Công điện mã số 713C, Trà Vinh ngày 23/11/1940 lúc 10 giờ. ² Công điện Trà Vinh số 716C ngày 23/11/1940 lúc 10 giờ