Câu chuyện về 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc
Ngã ba Đồng Lộc thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nằm trên đường Trường Sơn - huyết mạch giao thông nối liền hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Nơi đây được coi là “yết hầu” của con đường chi viện, là giao điểm giữa Quốc lộ 15A và Tỉnh lộ 2. Chính vì tầm quan trọng chiến lược đó, đế quốc Mỹ đã tập trung lực lượng không quân đánh phá ác liệt nhằm cắt đứt tuyến đường. Chỉ riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968, địch đã trút xuống đây gần 50.000 quả bom các loại, bình quân mỗi mét vuông hứng hơn 3 quả bom tấn, khiến nơi này được gọi là “tọa độ chết”.
Buổi chiều định mệnh ngày 24/7/1968
Khoảng 12h trưa ngày 24/7/1968, nhận lệnh san lấp hố bom, sửa chữa đường và hầm trú ẩn trên đoạn đường độc đạo, Tiểu đội 4 thanh niên xung phong gồm 10 cô gái trẻ, do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng, chưa kịp ăn cơm đã vội chia nhau nắm mỳ luộc, cầm cuốc xẻng í ới gọi nhau ra mặt đường. Dưới mưa bom bão đạn, các chị vẫn cười nói, làm việc không ngơi tay để thông đường cho đoàn xe chi viện đi qua an toàn trong đêm.
Đến khoảng 16h cùng ngày, một tốp máy bay phản lực Mỹ quay lại, thả loạt bom trúng ngay đội hình. Không còn cách nào khác, 10 cô gái cùng lánh vào một căn hầm gần bên đường chờ máy bay đi qua thì tiếp tục làm việc. Một quả bom tấn đã rơi trúng, đánh sập hầm, vùi lấp tất cả. Khi các tiểu đội khác và người dân lao tới hiện trường, chỉ thấy một hố bom sâu hoắm cùng vài chiếc cuốc, xẻng văng ra mà không còn một ai, không nghe thấy một tiếng người.
Cả 10 cô gái đã anh dũng hy sinh
Việc tìm kiếm thi thể các chị diễn ra vô cùng khó khăn, phải dùng tay bới đất để tránh gây hại cho thi thể. Sau hai tiếng đồng hồ đào bới, lực lượng tìm kiếm đã lần lượt đưa được các chị lên. Chín chị được đặt lên 9 cáng, xếp một hàng ngang như khi còn sống tiểu đội tập hợp. Riêng chị Hồ Thị Cúc - Tiểu đội phó - mãi đến gần 10h ngày 26/7 mới được tìm thấy. Chị ngồi trong chiếc hố cá nhân do chính tay mình đào, đầu đội mũ, vai vác cuốc, hai tay bầm dập. Có lẽ sau khi hầm bị vùi lấp, chị đã cố gắng nhoi lên nhưng đành bất lực trước khối đất đè lên.
Mười cô gái ấy, tuổi đời mới 17 đến 24, mang trên vai những cái tên bình dị: Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Dương Thị Xuân, Trần Thị Rạng, Hà Thị Xanh, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Trần Thị Hường. Họ đã nằm lại vĩnh viễn trong lòng đất mẹ Hà Tĩnh, mang theo cả tuổi thanh xuân của mình.
Huyền thoại còn vang mãi
Sự hy sinh của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lực lượng thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tinh thần “Máu có thể chảy, tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không bao giờ được tắc” của các chị đã tiếp sức cho hàng vạn người con Việt Nam trên tuyến đường Trường Sơn. Để ghi nhận chiến tích, Quốc hội và Chính phủ đã truy tặng danh hiệu Anh hùng cho 10 nữ thanh niên xung phong hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc.
Ngày nay, Khu Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc đã được xây dựng khang trang để tưởng nhớ những người đã ngã xuống. Câu chuyện về các chị cũng được tái hiện qua nhiều tác phẩm văn học, truyện tranh, phim ảnh như một khúc tráng ca không bao giờ phai mờ.
