Câu chuyện về Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm
Câu chuyện về Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm
Ngày 5 tháng 6 năm 1912, tại vùng đất Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh, một cậu bé tên Ngô Gia Khảm ra đời trong một gia đình lao động. Không ai khi ấy có thể nghĩ rằng người thợ nhỏ bé sau này sẽ trở thành một trong những biểu tượng đầu tiên của phong trào thi đua lao động ở Việt Nam, được tôn vinh là Anh hùng Lao động số 1.
Năm mười sáu tuổi, Ngô Gia Khảm bước chân vào Nhà máy Xe lửa Gia Lâm làm công nhân học việc rồi trở thành người thợ nguội. Trong những năm tháng làm thuê, ông tận mắt chứng kiến cuộc sống nhọc nhằn, sự áp bức của người lao động. Chính từ môi trường ấy, lòng yêu nước và ý thức cách mạng trong ông ngày càng lớn lên.
Những năm hoạt động cách mạng sau đó không hề bình yên.
Năm 1941, Ngô Gia Khảm bị thực dân Pháp bắt và đày lên nhà tù Sơn La. Nhưng nhà tù không thể khuất phục được người công nhân ấy. Có lần ông tuyệt thực tới 11 ngày để đấu tranh với kẻ thù. Khi được trả tự do, thay vì tìm một cuộc sống yên ổn, ông lại tiếp tục trở về với công việc cách mạng.
Rồi Cách mạng Tháng Tám đến.
Đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong điều kiện thiếu thốn đủ bề, một nhiệm vụ vô cùng khó khăn được đặt ra: phải tự sản xuất vũ khí và thuốc nổ để phục vụ chiến đấu.
Năm 1944, Ngô Gia Khảm được giao tham gia xây dựng các xưởng quân giới. Không có những nhà máy hiện đại, không có đầy đủ máy móc, nguyên liệu lại khan hiếm. Nhưng ông không chờ đợi điều kiện thuận lợi.
Ông bắt đầu từ những gì mình có.
Từ đôi bàn tay của một người thợ, từ kinh nghiệm kỹ thuật tích lũy qua nhiều năm, ông tìm cách chế tạo thuốc nổ, làm mìn, lựu đạn và đạn phục vụ lực lượng kháng chiến. Theo bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1952, Ngô Gia Khảm đã tự tìm nguyên liệu, tìm cách làm và đào tạo người khác cùng làm; ông còn tự tay đúc quả lựu đạn đầu tiên của quân đội Việt Nam.
Công việc ấy nguy hiểm đến mức chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.
Và Ngô Gia Khảm đã nhiều lần trả giá bằng chính thân thể mình.
Trong quá trình sản xuất, ông bị thương ba lần. Lần thứ ba đặc biệt nghiêm trọng, khiến ông bị tổn thương nặng ở tai, mắt, miệng, mũi và cả hai tay.
Một người bình thường có lẽ sẽ nghĩ rằng cuộc đời lao động của mình đã chấm dứt.
Nhưng Ngô Gia Khảm thì không.
Thân thể bị thương không làm ý chí của ông đầu hàng.
Ông tiếp tục làm việc.
Không thể làm bằng đôi tay như trước, ông càng chú trọng đến việc tổ chức, hướng dẫn và đào tạo những người thợ trẻ. Ông truyền lại kinh nghiệm cho đồng đội, tìm cách cải tiến sản xuất, tổ chức phong trào thi đua và đào tạo nhiều công nhân quân giới.
Trong những năm kháng chiến, ông cùng đồng đội xây dựng các xưởng hóa chất ở Việt Bắc, góp phần sản xuất thuốc nổ và nhiều vật tư phục vụ chiến đấu. Những công việc tưởng như chỉ thuộc về những phòng thí nghiệm hiện đại lại được thực hiện trong hoàn cảnh chiến khu thiếu thốn, giữa rừng núi và chiến tranh.
Điều đáng quý ở Ngô Gia Khảm không chỉ là ông làm được bao nhiêu sản phẩm.
Điều đáng quý hơn là ông tìm cách để những người khác cũng làm được.
Ông không giữ kinh nghiệm cho riêng mình. Ông đào tạo người mới, tổ chức lao động, tìm sáng kiến để làm nhanh hơn, tốt hơn và tiết kiệm hơn.
Có những kết quả khiến mọi người kinh ngạc.
Theo bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng trên Báo Nhân Dân ngày 5 tháng 6 năm 1952, trong một đợt thi đua, năng suất lao động có công việc đã tăng tới 85 lần, đồng thời tiết kiệm được một lượng lớn vật tư và thời gian lao động. (Hồ Chí Minh News)
Đó là thành quả của một người thợ luôn đặt câu hỏi:
Có cách nào làm tốt hơn không?
Và mỗi khi gặp khó khăn, ông lại tìm cách trả lời bằng hành động.
Năm 1950, Ngô Gia Khảm là Chiến sĩ thi đua của Liên khu Việt Bắc. Năm 1951, ông là Chiến sĩ thi đua toàn quân và sau đó được biết đến là chiến sĩ thi đua số 1 của ngành công nghiệp.
Đến tháng 5 năm 1952, tại Đại hội Liên hoan Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, tên tuổi Ngô Gia Khảm được cả nước biết đến. Ngày 19 tháng 5 năm 1952, ông được Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, trong đợt phong tặng đầu tiên. Vì vậy, ông thường được gọi là “Anh hùng Lao động số 1”.
Nhưng điều đặc biệt là trước khi danh hiệu ấy đến với ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết về Ngô Gia Khảm trên Báo Nhân Dân.
Bài viết không kể về một con người hoàn hảo hay một chiến công thần kỳ.
Bài viết kể về một người không sợ khổ, biết vượt qua khó khăn, biết sáng tạo và luôn cố gắng hoàn thành vượt mức nhiệm vụ.
Sau năm 1954, khi đất nước bước sang một giai đoạn mới, Ngô Gia Khảm trở lại với ngành đường sắt. Ông từng giữ cương vị Giám đốc kiêm Bí thư Đảng ủy Nhà máy Toa xe lửa Gia Lâm, Cục trưởng Cục Đầu máy xe lửa thuộc Tổng cục Đường sắt và Trưởng ban Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải.
Từ một người thợ nguội ở Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, ông đã đi qua nhà tù, chiến khu, những xưởng quân giới thiếu thốn và những lần đối mặt với hiểm nguy. Sau mỗi thử thách, con người ấy lại tìm được một cách mới để tiếp tục cống hiến.
Ngô Gia Khảm qua đời năm 1990.
Nhưng câu chuyện của ông không dừng lại ở năm ấy.
Nó còn nằm trong những người thợ được ông đào tạo, trong những sáng kiến được truyền lại, trong lịch sử ngành quân giới và công nghiệp Việt Nam, và trong một quan niệm giản dị về lao động:
Khó khăn không phải là lý do để dừng lại. Khó khăn là lúc con người phải tìm ra cách làm tốt hơn.
Có lẽ vì thế mà khi nhắc đến Ngô Gia Khảm, người ta không chỉ nhớ đến một danh hiệu.
Người ta nhớ đến hình ảnh một người thợ dù nhiều lần bị thương, dù thân thể bị tàn phế, vẫn không chịu khuất phục.
Một người đã dùng đôi tay để lao động, dùng trí óc để sáng tạo và dùng ý chí để vượt qua những giới hạn tưởng như không thể vượt qua.
Đó chính là câu chuyện về Ngô Gia Khảm – Anh hùng Lao động số 1.
