Câu chuyện về Bà Nguyễn Thị Định và phong trào Đồng Khởi

Câu chuyện về Bà Nguyễn Thị Định và phong trào Đồng Khởi

Trên mảnh đất Bến Tre – nơi những rặng dừa xanh miết trải dài theo dòng Hàm Luông – có một người phụ nữ đã bước vào lịch sử dân tộc bằng nghị lực phi thường và lòng yêu nước cháy bỏng. Người dân nơi đây gọi bà bằng một cái tên trìu mến: Bà Ba Định. Nhưng với Tổ quốc, bà là Nữ tướng Nguyễn Thị Định, vị nữ tướng đầu tiên trong Quân đội Nhân dân Việt Nam, và là linh hồn của Phong trào Đồng Khởi vang dội năm 1960.

Những ngày tuổi trẻ trong bão táp lịch sử

Nguyễn Thị Định sinh ra trong một gia đình nghèo ở xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm. Mười tuổi đã mồ côi cha, mới mười tám bà đã tham gia hoạt động yêu nước, nuôi giấu cán bộ, khêu gợi tinh thần đấu tranh trong từng người dân quê mình.

Bà thường kể lại: “Tui đâu có học hành nhiều, chỉ nghĩ đơn giản nước mất thì nhà tan, dân mình khổ thì mình không thể ngồi yên được.” Chính cái suy nghĩ giản dị mà kiên cường ấy đã trở thành động lực theo bà suốt cuộc đời.

Năm 1940, khi phong trào Nam Kỳ khởi nghĩa bùng nổ, bà nhận nhiệm vụ liên lạc và vận động quần chúng. Đêm đêm, qua những con rạch nhỏ, bà chèo ghe đưa cán bộ đi họp, mang truyền đơn, vận động thanh niên tham gia. Cuộc sống nghèo khó, sự truy lùng gắt gao của thực dân Pháp không làm bà nao núng.

Năm 1944, bà bị địch bắt lần đầu. Trong nhà giam, người phụ nữ vóc dáng nhỏ nhắn ấy vẫn giữ nụ cười hiền và ánh mắt rắn rỏi. Bọn lính hỏi:

– Ai đứng sau việc vận động dân? Ai giao nhiệm vụ cho mày?
Bà trả lời dứt khoát:
– Dân tự đứng lên. Tui chỉ là người mang lời của dân đi với nhau.

Bà bị giam, bị đánh đập, nhưng không một lời khai. Cuối cùng, chúng buộc phải thả vì không lấy được gì từ người phụ nữ “kiên như thép mà mềm như dừa”.

Con đường đến với “Đồng Khởi”

Sau Hiệp định Genève 1954, đất nước tạm chia hai miền. Bà Nguyễn Thị Định được phân công ở lại miền Nam hoạt động. Những năm ấy Gian nan, cơ cực, nhưng bà luôn nói: “Miền Nam là nhà của tui, bà con cần tui ở đây.”

Những năm 1957–1959, chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành chính sách khủng bố khốc liệt. Bà và các đồng chí nhận thấy nhân dân không thể chịu đựng thêm. Bến Tre trở thành nơi chín muồi đầu tiên cho một cuộc vùng lên.

Đầu năm 1960, trong những cuộc họp bí mật dưới rặng dừa, bà đề xuất:
– Phải để dân nổi dậy cùng một lúc, đồng loạt như một tiếng trống. Đó mới là sức mạnh.

Ý tưởng “Đồng Khởi” từ đó hình thành – một cuộc nổi dậy toàn dân vừa chính trị, vừa vũ trang.

Ngày bùng nổ – Bến Tre dậy sóng

Ngày 17 tháng 1 năm 1960, lịch sử đã chọn Bến Tre làm điểm bắt đầu. Từ sáng sớm, người dân xã Định Thủy, Bình Khánh, Phước Hiệp đồng loạt xuống đường. Tiếng mõ tre, tiếng tù và, tiếng gõ nồi xoong nổi lên khắp nơi – những tín hiệu của quần chúng.

Giữa dòng người đông đảo, bà Nguyễn Thị Định mặc bộ bà ba đen, chân trần, tay cầm lá cờ đỏ sao vàng. Bà hô lớn:

– Bà con mình đứng lên! Mình không sợ nữa! Có tui, có các anh chị em, có Đảng đây!

Tiếng hô đáp lại vang dậy cả xóm làng. Các đồn bốt địch bị bao vây bằng lực lượng dân quân và cả phụ nữ, thanh niên, người già – tất cả hòa thành một sức mạnh phi thường. Khi tiếng súng nổ ở Định Thủy, bà biết: Đồng Khởi đã thực sự bắt đầu.

Phong trào lan nhanh như ngọn lửa: từ Ba Tri đến Mỏ Cày, từ Giồng Trôm sang Thạnh Phú. Người Bến Tre nói: “Hôm đó, cả đất như chuyển mình.”

Nhiều nơi, bà trực tiếp chỉ huy. Bà không mang quân phục, cũng không có súng trong tay, nhưng mọi quyết định của bà đều chính xác. Dân tin bà như tin chính mình. Địch hoang mang không biết người phụ nữ ấy là ai, chỉ biết đi đến đâu bà cũng khiến nhân dân đoàn kết như một.

Báo chí nước ngoài sau này viết: “Phụ nữ Bến Tre mặc áo bà ba, đội khăn rằn, tay không mà làm địch khiếp sợ.” Nhiều người gọi phong trào ấy là “Đội quân tóc dài” – đội quân mà bà Nguyễn Thị Định chính là linh hồn.

“Đội quân tóc dài” – biểu tượng bất khuất của phụ nữ Việt Nam

Sau những ngày đầu Đồng Khởi thắng lợi, bà Nguyễn Thị Định đã tổ chức các đội nữ du kích, nữ binh vận. Không vũ khí tối tân, không quân trang chỉnh tề; vũ khí của họ là lòng căm thù giặc, sự dẻo dai và mưu trí của phụ nữ Nam Bộ.

Họ lấy khăn rằn làm biểu tượng, tiếp cận gia đình binh sĩ địch để vận động, hoặc trực tiếp cản xe bọc thép, vận động dân giữ làng, giữ ấp. Có lúc bị đánh đập, chửi bới, nhưng không ai rời hàng.

Bà Ba Định thường nói:
– Tóc dài có thể bị nắm, nhưng tim mình thì không ai nắm được.

Trong một lần địch càn vào Mỏ Cày, bà dẫn hàng trăm chị em tiến ra, vừa hô khẩu hiệu vừa giữ vững đội hình. Quân địch nổ súng chỉ thiên, rồi bắn xuống đất, cuối cùng cũng phải rút lui trước sự kiên quyết của “đội quân tóc dài”. Cuộc rút quân ấy được gọi sau này là “trận thua của súng trước lòng dân”.

Những đồng đội từng chung chiến tuyến với bà hồi nhớ: “Bà nhỏ con, nhưng đi đâu cũng dẫn đầu, lúc nguy hiểm nhất bà vẫn ở phía trước.”

Cứ như thế, càng ngày “đội quân tóc dài” càng lớn mạnh, góp công lớn vào việc giải phóng quê hương Bến Tre và mở rộng phong trào khắp miền Nam.

Người nữ tướng của lòng dân

Nhờ tài lãnh đạo xuất sắc, sau này bà giữ nhiều chức vụ quan trọng: Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam, Phó Tổng Tư lệnh lực lượng vũ trang. Bà là nữ tướng đầu tiên của quân đội ta – một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử quân sự Việt Nam.

Nhưng dù ở vị trí nào, bà vẫn gần gũi như người mẹ, người chị. Bà thường đi bộ cùng bộ đội, ăn cơm nắm, ngủ võng như mọi người. Những chiến sĩ trẻ luôn nhớ hình ảnh bà cười:
– Chiến tranh cực lắm, nhưng mình cực để con cháu mình sướng.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục cống hiến trên nhiều cương vị cho đến khi qua đời năm 1992. Người dân Bến Tre giữ mãi trong lòng hình ảnh người nữ tướng hiền từ nhưng bất khuất, người đã làm nên một trong những trang sử chói lọi nhất: Phong trào Đồng Khởi 1960.

Dấu chân không mòn trên đất Bến Tre

Ngày nay, khi đứng ở Giồng Trôm, nhìn những hàng dừa soi bóng xuống dòng sông lặng lẽ, người ta vẫn nghe vang đâu đó tiếng mõ, tiếng kèn của phong trào năm xưa.

Phong trào Đồng Khởi không chỉ là sự nổi dậy của Bến Tre, mà là tiếng gọi thức tỉnh nhân dân miền Nam, mở đầu cho cao trào đấu tranh chống Mỹ – Ngụy trong suốt những năm sau đó.

Và người mở màn cho ngọn lửa ấy, người góp công gây dựng lòng tin, tinh thần đoàn kết ấy – chính là Bà Nguyễn Thị Định.

Nhân dân nhớ bà bởi một điều giản dị:
Bà đã sống trọn vẹn cho Tổ quốc như sống cho chính gia đình mình.