CÂU CHUYỆN VỀ BỨC ẢNH "BẾN LỞ' CỦA NGHỆ SĨ NHIẾP ẢNH BÙI ĐĂNG THANH

Chụp ảnh với một tay và được ghi danh vào FIAP (Hội Nhiếp ảnh Quốc tế), đồng nghiệp nể phục gọi ông là "Kẻ sĩ thành Nam”. Chụp một tay đâu phải chơi ngông, mà vì cánh tay kia đã gửi lại ở chiến trường. Và chỉ có thể bằng niềm đam mê cháy bỏng mới khiến ông không “ngại ngùng” khi lăn lộn sáng tác ảnh bằng cánh tay còn lại.

Ông là Nghệ sĩ nhiếp ảnh Bùi Đăng Thanh, sinh năm 1950 tại Thanh Hóa, trong một gia đình có truyền thống về ảnh nổi tiếng nhất vùng-Hiệu ảnh Bùi Chánh. Năm 1964, chiến tranh lan rộng, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ. Chiến dịch mùa khô năm 1971, ông bị thương và cánh tay phải cụt đến cùi chỏ. Trở lại đời thường với tình trạng mất 57% sức khỏe, nhưng ông vẫn gắng xin đi học cấp 3, nỗ lực viết bằng tay trái, rồi thi đỗ đại học và sau này giữ nhiều chức vụ tại các cơ quan ở Nam Định. Song song với việc "Nhà nước”, năm 1980, để thỏa niềm đam mê, ông thành lập Trung tâm đào tạo Nhiếp ảnh ở Nam Định và thu hút rất nhiều học viên đến lớp. Đầu thu năm 1999, ông đưa lớp đi tập huấn và sáng tác dọc đê sông Hồng. Có thể nói, ông đã đi trên đê sông cả ngàn lần và cũng từng ấy tác phẩm ra đời, nhưng ấn tượng sâu nhất trong đời cầm máy của ông chính là khoảnh khắc “bến lở”.

Ngày đó, cầu Triều Dương nối liền Hưng Yên-Thái Bình đang thi công, hai móng cầu giữa sông đã xây nhưng chưa bắc nhịp. Trong lúc đi đò sang bờ bên kia, nắng chiều yếu ớt hắt lên triền đê cát lở, sóng do thuyền và sà lan qua lại ập vào bờ tạo thành từng lớp, từng lớp nối dài nhau suốt trên bờ xuống sát mép sông… Bất chợt, có cô thôn nữ áo vàng, nón trắng gánh cỏ về ngang qua, khỏa tay vốc nước rửa mặt ven bờ, tạo nên hiệu ứng bất ngờ giữa bãi cát dài hoang vắng. Học sinh theo ông nhanh tay lựa nhiều góc chụp nhưng ông thấy chưa thật ưng ý. Liếc thấy móng cầu cao vài chục mét, ý nghĩ táo bạo lóe lên-nếu từ trên cao rọi xuống khung cảnh này chắc sẽ mang lại góc nhìn lạ. Ông cuống cuồng chạy đến đặt vấn đề với thợ đang thi công và họ bất ngờ vì trước mặt là một người xa lạ, mất một tay, lại mang theo máy ảnh, họ lo về vấn đề an toàn nên không cho lên. Ông phải viết giấy cam kết tự chịu hậu quả rồi cương quyết đòi lên bằng được.

Chỉ kịp chụp 4, 5 kiểu thì cô gái đi khuất và nắng chiều cũng tàn. Lúc ấy chiếc máy phim ông mang bên mình là hiệu Nikon FM2, dùng film 36mm, ống kính tiêu chuẩn 50mm. Khẩu độ được khép tới 11. Do ánh sáng chiều nên ông chọn loại film có độ nhạy sáng tới 200 và tốc độ chụp khi đó là 1/125. Khẩu độ 11 cộng với khoảng cách xa đã cho độ nét rất sâu và đặc tả toàn bộ khung cảnh bình dị mà thân thuộc nhất với nhân dân Đồng bằng Bắc Bộ. Ông chia sẻ, lúc leo gần đến đỉnh móng cầu cũng sợ xảy chân ngã xuống nhưng không hề đắn đo, quyết tâm liều mình chỉ sợ cô gái đi mất. Bên cạnh đó là cảm hứng thôi thúc ông đến từ những điều rất thật giữa đời thường, nơi bến sông ấy, những năm chiến tranh, người mẹ, người chị, em gái… đã tiễn đưa cha, chồng, con lên đường đánh giặc. Và bờ cát lở như những nhịp thời gian, ghi lại dấu ấn mong đợi của người hậu phương ngóng chờ.

Bức ảnh sau này được đặt tên là “Bến lở” và được gửi đi tham dự rất nhiều triển lãm ở các nước trên thế giới. Hơn 40 năm cầm máy, ông đã được trao tặng 16 giải thưởng trong nước và quốc tế, 76 lần có ảnh triển lãm quốc tế, trở thành hội viên Hội Nhiếp ảnh Quốc tế. Ảnh của Bùi Đăng Thanh, dù là ảnh đời thường, ảnh phong cảnh hay ảnh chân dung, luôn toát lên khát vọng sống, vươn tới những điều tốt đẹp. Năm 2003, “Bến lở” là một trong 265 bức ảnh xuất sắc nhất được đưa vào sách ảnh “Ảnh Việt Nam thế kỷ 20”.