CÂU CHUYỆN VỀ CHÍ SĨ YÊU NƯỚC ĐẶNG THÁI THÂN
Người chiến sĩ Duy Tân lấy cái chết để bảo vệ đồng chí và việc nước Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX, bên cạnh tên tuổi của nhà yêu nước Phan Bội Châu còn có những người đồng chí đã âm thầm cống hiến và hy sinh cho sự nghiệp cứu nước. Một trong những người tiêu biểu ấy là Đặng Thái Thân, hiệu Ngư Hải, quê ở làng Hải Côn, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Các nguồn tư liệu có sự khác nhau về năm sinh của ông, ghi 1873 hoặc 1874, nhưng thống nhất rằng ông hy sinh năm 1910, khi tuổi đời còn rất tr
CÂU CHUYỆN VỀ CHÍ SĨ YÊU NƯỚC ĐẶNG THÁI THÂN
Người chiến sĩ Duy Tân lấy cái chết để bảo vệ đồng chí và việc nước
Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX, bên cạnh tên tuổi của nhà yêu nước Phan Bội Châu còn có những người đồng chí đã âm thầm cống hiến và hy sinh cho sự nghiệp cứu nước. Một trong những người tiêu biểu ấy là Đặng Thái Thân, hiệu Ngư Hải, quê ở làng Hải Côn, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Các nguồn tư liệu có sự khác nhau về năm sinh của ông, ghi 1873 hoặc 1874, nhưng thống nhất rằng ông hy sinh năm 1910, khi tuổi đời còn rất trẻ.
Từ người học trò yêu nước đến người đồng chí của Phan Bội Châu
Sinh ra trên quê hương Nghệ An giàu truyền thống yêu nước, Đặng Thái Thân sớm có tinh thần chống thực dân, cứu nước. Ông trở thành học trò, rồi là một người đồng chí gần gũi và đắc lực của Phan Bội Châu.
Năm 1904, Duy Tân Hội được thành lập với mục tiêu tập hợp những người yêu nước, tìm con đường giành lại độc lập. Đặng Thái Thân là một trong những thành viên quan trọng của tổ chức. Khi Phan Bội Châu hoạt động ở nước ngoài và phong trào Đông Du phát triển, Đặng Thái Thân đảm nhiệm nhiều công việc ở trong nước như liên lạc lực lượng, vận động và quyên góp kinh phí, bố trí người xuất dương, hỗ trợ hoạt động của hội và các thanh niên sang Nhật Bản học tập.
Công việc ấy vô cùng nguy hiểm. Mọi hoạt động đều phải bí mật bởi chính quyền thực dân Pháp ráo riết theo dõi và đàn áp những người tham gia phong trào yêu nước.
Những ngày gian nan
Đến năm 1908, phong trào Đông Du bị đàn áp mạnh. Chính phủ Nhật Bản, dưới sức ép trong quan hệ với Pháp, trục xuất những người Việt Nam tham gia phong trào. Ở trong nước, mạng lưới của Duy Tân Hội cũng bị truy lùng. Đặng Thái Thân phải sống và hoạt động trong hoàn cảnh hết sức khó khăn, có thời gian phải lánh vào vùng núi để tránh sự truy bắt.
Dù vậy, ông vẫn tiếp tục hoạt động. Với Đặng Thái Thân, điều quan trọng không chỉ là sự an toàn của bản thân mà còn là giữ bí mật cho tổ chức và bảo vệ những người cùng chí hướng.
Cuộc chiến đấu cuối cùng
Đầu năm 1910, khi Đặng Thái Thân trở về khu vực Phan Thôn, Nghi Lộc, Nghệ An, tung tích của ông bị phát hiện. Lực lượng đối phương kéo đến bao vây.
Biết mình khó có thể thoát khỏi vòng vây, Đặng Thái Thân đứng trước một lựa chọn sinh tử. Nếu bị bắt sống, những tài liệu bí mật mang theo có thể rơi vào tay đối phương, từ đó gây nguy hiểm cho tổ chức và những người đang hoạt động.
Ông quyết định hủy những tài liệu bí mật. Trong cuộc chống trả, ông bắn chết một người phía đối phương được các tư liệu ghi tên là Một Độ. Cuối cùng, khi không còn đường thoát, Đặng Thái Thân đã dùng súng tự sát, quyết không để mình bị bắt. Các nguồn địa phương và tư liệu lịch sử đều ghi nhận sự kiện này vào năm 1910.
Ông ra đi khi mới khoảng 36–37 tuổi.
Người nằm xuống, chí lớn còn mãi
Sau khi Đặng Thái Thân hy sinh, người dân địa phương vì cảm phục tinh thần của ông đã tham gia lo việc an táng. Về sau, hài cốt ông được đưa về an táng tại vùng Thanh Thủy, Nam Đàn, Nghệ An. Đặc biệt, trên bia mộ của ông có văn bia do chính Phan Bội Châu soạn. Nội dung văn bia nhắc đến một con người đau đáu trước cảnh nước mất, nhân dân lầm than, chấp nhận gian khổ và quên mình vì công cuộc Duy Tân cứu nước.
Câu chuyện về Đặng Thái Thân vì thế không chỉ là câu chuyện về cái chết của một chí sĩ. Đó còn là câu chuyện về lòng yêu nước, sự lựa chọn lý tưởng và tinh thần đặt việc nước lên trên sự an nguy của bản thân.
Ông không phải là người duy nhất làm nên phong trào Đông Du hay Duy Tân Hội. Nhưng trong mạng lưới những người yêu nước đầu thế kỷ XX, Đặng Thái Thân là một trong những người trực tiếp gánh vác công việc ở trong nước, góp sức cùng Phan Bội Châu và nhiều chí sĩ khác tìm con đường giải phóng dân tộc.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua, câu chuyện của Đặng Thái Thân vẫn nhắc thế hệ trẻ hôm nay rằng lòng yêu nước không chỉ nằm trong lời nói. Với những người đi trước, lòng yêu nước đã được thể hiện bằng hành động, bằng sự dấn thân và có khi bằng chính cả cuộc đời mình.
Lưu ý về độ chính xác lịch sử: Tôi đã đối chiếu nhiều nguồn vì hiện có chi tiết không thống nhất về Đặng Thái Thân. Đáng chú ý nhất là năm sinh: có nguồn chính thức của du lịch Nghệ An ghi 1873, trong khi một số nguồn khác ghi 1874. Các nguồn đáng tin cậy hơn thống nhất ông hy sinh năm 1910; vì vậy tôi không dùng thông tin “1873–1910” như một mốc tuyệt đối khi nguồn còn khác nhau.
