Câu chuyện về Danh tướng Phạm Ngũ Lão

Phạm Ngũ Lão sinh ra tại làng Phù Ủng, huyện Đường Hào (nay thuộc xã Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên). Khác với phần lớn các tướng lĩnh đương thời đều là vương tôn quý tộc nhà Trần, ông xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Từ thủa nhỏ, ông đã bộc lộ tư chất thông minh, tính tình khí khái, không thích khoa cử chương cú mà đam mê đọc sách binh pháp và rèn luyện võ nghệ. Biến cố mang tính bước ngoặt vĩ đại của cuộc đời ông gắn liền với một giai thoại nổi tiếng trong lịch sử. Một ngày nọ, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn dẫn quân đi ngang qua làng Phù Ủng. Trong khi quân sĩ dẹp đường náo nhiệt, mọi người đều né tránh, thì Phạm Ngũ Lão vẫn ngồi bên vệ đường thản nhiên đan sọt, tâm trí mải mê suy nghĩ về một thế trận binh pháp. Một người lính mở đường tức giận lấy giáo đâm vào đùi ông chảy máu, nhưng ông vẫn không hề hay biết, không hề nhúc nhích. Thấy chuyện lạ, Hưng Đạo Vương dừng kiệu lại hỏi chuyện. Khi nghe chàng thanh niên nghèo trả lời trôi chảy, uyên thâm về kinh thư và binh pháp, vương nhận ra đây là một bậc kỳ tài, liền cho người băng bó vết thương và mời ông gia nhập quân đội.

Về dưới trướng của Hưng Đạo Vương, Phạm Ngũ Lão nhanh chóng chứng minh tài năng thiên bẩm của mình. Ông được Trần Quốc Tuấn hết lòng dạy dỗ, rèn luyện tư duy quân sự và thậm chí được vương yêu mến gả con gái nuôi (Quận chúa Anh Nguyên). Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1287 – 1288), Phạm Ngũ Lão cùng với tướng Nguyễn Khoái chỉ huy đội quân cấm vệ Thánh Dực. Ông đã lập nhiều chiến công hiển hách, trực tiếp tham gia đánh tan các cánh quân giặc tại Chương Dương, Tây Kết, truy kích chặn đường rút lui của thoạt triều địch và góp phần vào đại thắng oanh liệt trên sông Bạch Đằng năm 1288. Sự dũng cảm, mưu lược và bách chiến bách thắng của ông đã khiến kẻ thù vô cùng kiếp sợ.

Sau khi cuộc chiến chống ngoại xâm kết thúc, Phạm Ngũ Lão tiếp tục phụng sự triều đình qua ba triều vua Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông và Trần Minh Tông. Ông được phong chức Điện súy, thượng tướng quân, trấn giữ biên cương phía Tây và phía Nam, nhiều lần cầm quân đi dẹp loạn Ai Lao, Chiêm Thành giữ gìn bình yên cho bờ cõi quốc gia. Không chỉ là một võ tướng bách chiến bách thắng, Phạm Ngũ Lão còn là một người yêu thích văn chương, có tâm hồn thi sĩ thanh cao. Bài thơ "Thuật hoài" (Tỏ lòng) của ông mang hào khí Đông A mạnh mẽ, thể hiện chí nam nhi ngút trời, khát vọng lập công đền nợ nước và nỗi thẹn khi chưa cống hiến được nhiều cho đất nước như Gia Cát Lượng.

Năm 1320, thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão viên tịch tại kinh thành Thăng Long ở tuổi 65. Vua Trần Minh Tông vô cùng thương tiếc, ra lệnh nghỉ chầu triều ba ngày để tỏ lòng tôn kính – một đặc ân chưa từng có đối với một vị tướng không phải dòng dõi quý tộc. Ông được nhân dân suy tôn làm thần, lập đền thờ tại quê nhà Phù Ủng và nhiều nơi khác. Cuộc đời Phạm Ngũ Lão là một thiên anh hùng ca sáng ngời về ý chí vượt khó, phá vỡ ranh giới giai cấp phong kiến để vươn lên thành một cột trụ của giang sơn, một tấm gương vẹn toàn về lòng trung nghĩa, tài đức được lưu danh muôn thuở trong sử sách dân tộc Việt Nam.