CÂU CHUYỆN VỀ DI SẢN "5 KHÔNG 3 CÓ"

Nguyễn Bá Thanh (1953–2015) là một trong những nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng lớn nhất đối với sự phát triển của thành phố Đà Nẵng, ông được người dân trìu mến gọi là "Kiến trúc sư trưởng" của thành phố hiện đại. Ông xuất thân từ Hòa Vang, Đà Nẵng trong một gia định có cha là anh hùng LLVTND - Nguyễn Bá Tùng. Ông giữ vai trò là Chủ tịch UBND Thành phố (1997–2003) và sau đó là Bí thư Thành ủy (2003–2013), giai đoạn mà ông đã đưa Đà Nẵng trở thành một đô thị kiểu mẫu với triết lý quản trị quyết liệt, thẳng thắn và luôn đặt lợi ích người dân lên hàng đầu. Di sản nổi bật nhất của ông chính là chương trình an sinh xã hội "5 Không, 3 Có", một cam kết táo bạo nhằm xóa bỏ tệ nạn xã hội và đói nghèo, đồng thời mang lại nhà ở, việc làm và nếp sống văn minh cho mọi người dân, biến Đà Nẵng thành một "Thành phố đáng sống" hàng đầu Việt Nam. Sau này, ông còn giữ chức vụ Trưởng Ban Nội chính Trung ương và Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiếp tục thể hiện tinh thần đấu tranh mạnh mẽ cho sự minh bạch và liêm chính.

Trong khoảng thời gian ông lãnh đạo thành phố Đà Nẵng cụ thể vào đầu những năm 2000, khi Đà Nẵng vẫn còn là một thành phố nghèo khó ven biển, vật lộn với những vấn đề xã hội cần nan giải. Với những khu nhà tạm bợ nằm dọc bờ sông Hàn, đường phố còn nhiều người lang thang, tỷ lệ thất học, đói nghèo còn cao và tệ nạn ma túy, cướp giật gây bất an cho người dân.

Trước tình cảnh đó, ông Nguyễn Bá Thanh, với cương vị là người đứng đầu thành phố, đã đưa ra một quyết tâm táo bạo, được coi là "điều không tưởng" khi thực hiện chương trình "5 Không" nhằm xóa bỏ tận gốc các vấn đề xã hội cần nan giải lúc bấy giờ. Với mục tiêu "5 Không" đó không chỉ là khẩu hiệu mà là một chiến dịch hành động dứt khoát, nhằm giải quyết những nỗi đau nhức nhối nhất của người dân gồm: Không có hộ đói, Không có người mù chữ, Không có người lang thang xin ăn, Không có người nghiện ma túy trong cộng đồng, Không có giết người để cướp của.

Khi ý tưởng này được trình bày, nhiều người, kể cả lãnh đạo cấp cao, đã bày tỏ sự nghi ngại về tính khả thi. Nhưng với ông Thanh: "Tôi nói là làm, không có chuyện chạy làng!" và ông đã kiên quyết thực hiện bằng những hành động cụ thể và vạch ra đường lối để thực hiện đến cùng:

-Về đói nghèo và ăn xin: Chính quyền không chỉ cho người ăn xin tiền mà đưa họ về các trung tâm dạy nghề, hỗ trợ vốn làm ăn, và cấp nhà ở để họ có sinh kế ổn định và bền vững.

-Về tệ nạn: Lực lượng chức năng vào cuộc quyết liệt để kiểm soát ma túy, cướp giật và trấn áp tội phạm, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người dân.

Chỉ sau khoảng 5 năm, "phép màu" đã đến. Đà Nẵng về cơ bản hoàn thành các mục tiêu "5 Không": Đường phố sạch bóng người lang thang, Tỷ lệ tội phạm giảm mạnh và Người dân cảm thấy bình an. Đà Nẵng bỗng nổi tiếng trên cả nước như là một thành phố đáng sống và là kiểu mẫu về an sinh xã hội.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Bá Thanh cho rằng nếu chỉ xóa bỏ cái xấu là chưa đủ. Người dân cần phải có một cuộc sống chất lượng và văn minh hơn. Vì vậy ông đã tiếp tục đặt ra mục tiêu "3 Có" gồm: Có nhà ở, Có việc làm và Có nếp sống văn hóa - văn minh đô thị. Đây cũng là giai đoạn thành phố tập trung vào việc kiến tạo hạ tầng và cuộc sống mới:

-Có nhà ở: Hàng loạt khu tái định cư được quy hoạch hiện đại, nhà ở xã hội được xây dựng để xóa bỏ hoàn toàn các khu ổ chuột tạm bợ ven sông Hàn và bờ biển.

-Có việc làm: Chính sách trải thảm mời gọi đầu tư, phát triển doanh nghiệp, tạo ra hàng chục nghìn việc làm mỗi năm cho người dân địa phương. Ví dụ: Một công ty của Nhật Bản đầu tư 40 triệu đô-la xây dựng một nhà máy sản xuất mô tơ vào KCN Hoà Khánh, sẽ thu hút 5.300 công nhân, năm 2006 sẽ có sản phẩm xuất khẩu 100% ra nước ngoài.

-Văn minh đô thị: Thành phố đầu tư xây dựng các công trình biểu tượng như cầu Sông Hàn – đứa con tinh thần của người dân Đà Nẵng - (cây cầu quay đầu tiên do người Việt tự thiết kế và xây dựng), và đặc biệt là xây dựng Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng, nơi điều trị miễn phí cho bệnh nhân nghèo, thể hiện tinh thần nhân văn của thành phố - Qua các kỳ họp Quốc hội, ngồi ăn cơm cùng đoàn đại biểu, ông Thanh luôn hỏi việc cần làm nhất ở Đà Nẵng là gì và rồi ông cả quyết, Nhà Nước chưa có kế hoạch xây dựng ở miền Trung một bệnh viện chuyên điều trị bệnh ung thư, nên Đà Nẵng phải xây.

"Người mắc bệnh ung thư không khác gì mang án tử hình, cần phải có nơi để họ tầm soát, sớm phát hiện bệnh mà điều trị", bà Nguyễn Thị Vân Lan - Phó chủ tịch Hội Bảo trợ trẻ em nghèo và phụ nữ bất hạnh Đà Nẵng, nhớ về ý tưởng xây dựng Bệnh viện Ung thư lớn nhất miền Trung của ông Thanh được thai nghén từ năm 2005.

5 năm sau đó, ông tự thảo thư kêu gọi, in 10.000 bản và ký từng tờ để thể hiện sự tôn trọng với nhà đầu tư. Bệnh viện khánh thành ngày 19/1/2013 với tổng kinh phí xây dựng 1.500 tỷ đồng. "Nếu không có anh Thanh thì không có Bệnh viện Ung thư", bà Lan khẳng định và cho biết bệnh viện đang là nơi khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, có bếp ăn từ thiện, có nhà lưu trú miễn phí.

Kết lại bài viết, chương trình "5 Không, 3 Có" không chỉ là một chính sách, mà là một minh chứng hùng hồn cho phong cách lãnh đạo "gãi đúng chỗ ngứa" của ông Nguyễn Bá Thanh – luôn đặt lợi ích và sự bình an của người dân lên trên hết. Điều đó đã biến Đà Nẵng từ một đô thị nhỏ, nghèo khó trở thành một trong những "Thành phố đáng sống" hàng đầu Việt Nam, và là di sản mà người dân Đà Nẵng mãi khắc ghi và biết ơn.