Câu chuyện về Hoành Sơn Quan – nơi Champa và Đại Việt từng qua lại
Trước khi thuộc Đại Việt hoàn toàn, vùng Quảng Bình chính là ranh giới tự nhiên giữa người Việt ở phía Bắc và người Chăm ở phía Nam. Người xưa kể rằng:
Trên đỉnh Đèo Ngang, lối qua lại hiểm trở, thường có những tốp thương nhân Champa mang trầm hương, ngà voi, vải dệt đi về phương Bắc.
Người Việt thì mang gạo, muối, đồng và nồi đất trao đổi.
Hai bên đã từng đụng độ, rồi hòa giải, rồi lại trao đổi buôn bán, như một nhịp điệu của vùng biên.
Tương truyền rằng các tù trưởng Champa từng dựng một miếu nhỏ để cúng thần núi Hoành Sơn, mong đi qua an toàn. Sau này khi vùng này thuộc Đại Việt, triều Nguyễn xây Hoành Sơn Quan, nhưng dấu ấn Champa vẫn còn trong các câu chuyện dân gian về “thần núi biết nói tiếng Chăm”.
