Câu chuyện về Lê Quý Đôn

Một câu chuyện ngắn rất hay về trí thông minh và sự tự tin của Lê Quý Đôn thời trẻ chính là giai thoại "Mắng quan Thượng thư".Khi còn là một nho sinh chưa đỗ đạt, Lê Quý Đôn có tiếng là hay chữ nhưng tính tình bộc trực, không sợ quyền uy. Một hôm, ông đến phủ của một vị Thượng thư (bộ trưởng thời xưa) để xin yết kiến, đàm đạo văn chương. Vị quan này thấy ông còn trẻ tuổi nên có ý coi thường, không thèm ra tiếp mà chỉ sai người lính canh truyền lời thách thức:“Ta nghe đồn ngươi là thần đồng, có tài văn hay chữ tốt. Bây giờ ta ra một vế đối, nếu ngươi đối được thì ta cho vào phủ, bằng không thì hãy đi về và bớt kiêu ngạo lại!”Vị Thượng thư đọc vế ra đề:"Bất đỗ Trạng nguyên, bất tri thiên hạ hữu tài tử."(Nghĩa là: Chưa đỗ Trạng nguyên, thì chưa biết trong thiên hạ có người tài tử). Vế đối này vừa ngạo mạn, vừa có ý mỉa mai Lê Quý Đôn chưa có danh vị gì mà đã dám đến tinh tướng.Lê Quý Đôn nghe xong liền cười lớn, không thèm suy nghĩ mà ứng khẩu đối ngay lập tức:"Vị năng Thượng thư, vị tất triều trung vô thánh nhân!"(Nghĩa là: Chưa làm đến chức Thượng thư, thì chưa chắc trong triều đình đã không có bậc thánh nhân).Vế đối của Lê Quý Đôn không chỉ chỉnh từng từ, khớp từng vần so với vế ra đề, mà còn là một cú bẻ lái cực kỳ sắc sảo. Ông ngầm ám chỉ rằng: Ông Thượng thư kia ngồi ghế cao nhưng mắt nhìn quá hẹp hòi, không biết nhìn nhận và trân trọng nhân tài của đất nước.Vị Thượng thư ở trong nhà nghe thấy vế đối thì giật mình kinh hãi, mặt biến sắc vì vừa nể phục tài năng, vừa xấu hổ trước thái độ thẳng thắn của chàng trai trẻ. Ông lập tức lật đật chạy ra tận cửa, đích thân mời Lê Quý Đôn vào phủ và đối đãi như một vị khách quý.