CÂU CHUYỆN VỀ LƯU VIẾT THOẢNG
CÂU CHUYỆN THỜI HOA ĐỎ
Lưu Viết Thoảng, sinh năm 1926 tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, là một trong những chiến sĩ công binh tiêu biểu của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tháng 11-1944, ông nhập ngũ và từ đó liên tục tham gia phục vụ chiến đấu trong nhiều chiến dịch lớn nhỏ suốt giai đoạn 1944–1954. Dù tuổi đời còn trẻ, Lưu Viết Thoảng sớm bộc lộ phẩm chất gan dạ, cần cù và sáng tạo, đặc biệt trong công tác công binh — một lĩnh vực luôn đối mặt với hiểm nguy, đòi hỏi sự chính xác và tinh thần trách nhiệm rất cao.
Trong quá trình tham gia làm đường chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông được đơn vị giao nhiệm vụ tháo bom lấy thuốc nổ để phục vụ việc phá đá mở đường. Khó khăn lớn nhất với ông lúc đó là vừa mới chuyển từ nhiệm vụ nuôi quân sang công binh, hầu như chưa có kinh nghiệm, trong khi dụng cụ thiếu thốn, bom đạn của địch lại rất đa dạng. Tuy nhiên, bằng tinh thần ham học hỏi và sự kiên trì, Lưu Viết Thoảng vừa quan sát, học hỏi đồng đội, vừa tự mình mày mò nghiên cứu cách tháo gỡ các loại bom khác nhau.
Có lần đơn vị gặp phải một loại bom mới, chưa ai biết cách xử lý. Lưu Viết Thoảng đã chủ động cho đồng đội đứng xa để tránh nguy hiểm, một mình tiếp cận quả bom nhằm tìm cách tháo gỡ, rút kinh nghiệm cho cả tổ. Nhờ tinh thần ấy, chỉ trong một thời gian ngắn, ông cùng tổ của mình đã tháo được 18 quả bom, thu được 3.525 kg thuốc nổ — một con số hết sức quan trọng, góp phần giúp đơn vị kịp thời phá đá mở đường, đảm bảo tuyến tiếp vận vượt núi rừng lên Điện Biên Phủ thông suốt.
Trong thời kỳ địch đánh phá dữ dội dọc tuyến đường từ Sơn La đến Tuần Giáo, tổ phá bom của Lưu Viết Thoảng được giao nhiệm vụ xử lý bom nổ chậm — loại bom cực kỳ nguy hiểm, có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Ông được giao phụ trách tổ bám trụ trên đường, quan sát và đánh dấu vị trí bom rơi. Có lần, máy bay địch thả bốn quả bom nổ chậm xuống khu vực gần đường. Dù không rơi trúng mặt đường nhưng nếu không được tháo gỡ kịp thời thì dân công, xe pháo và bộ đội đi qua rất dễ gặp nguy hiểm. Lưu Viết Thoảng đã dũng cảm dẫn đầu tổ công binh đào hố tiếp cận, đặt thuốc nổ phá hủy toàn bộ số bom trên, kịp thời giải tỏa tuyến đường.
Đến tháng 4-1954, khi quân ta chuẩn bị tổng công kích tiêu diệt Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, nhiệm vụ quan trọng nhất được giao cho lực lượng công binh là đánh sập hầm ngầm của địch tại đồi A1 — vị trí phòng thủ then chốt bảo vệ trung tâm chỉ huy của quân Pháp do tướng De Castries chỉ huy. Việc chiếm được đồi A1 quyết định trực tiếp đến cục diện chiến dịch. Sau khi cân nhắc nhiều phương án, Bộ chỉ huy quyết định đào một đường hầm từ trận địa ta đến sát hầm ngầm của địch và đưa vào đó một lượng lớn thuốc nổ để đánh sập công sự bên trong.
Đây là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và nguy hiểm, và Phân đội 83, trong đó có Lưu Viết Thoảng, được giao đảm nhiệm. Ngay đêm đầu mở cửa hầm, bộ phận bộ binh yểm hộ bị địch bắn trả, khiến Trung đội trưởng hy sinh. Đêm thứ hai, Lưu Viết Thoảng chỉ huy bốn tổ công binh tiếp tục mở rộng cửa hầm. Khi mới đào sâu khoảng một mét, lực lượng yểm hộ lại bị thương vong. Tuy vậy, các chiến sĩ công binh vẫn kiên trì, từng bước mở rộng đường hầm trong điều kiện vô cùng thiếu thốn: không khí ngột ngạt, ánh sáng hạn chế, đất đá dễ sụt, và đặc biệt phải đảm bảo hướng đào chính xác tuyệt đối để chạm đến đúng vị trí dự kiến.
Trước khó khăn ấy, Lưu Viết Thoảng đã có nhiều sáng kiến độc đáo. Ông dùng hương nén làm vật chuẩn để giữ đúng hướng và độ nghiêng của đường hầm, dùng đèn pin buộc vào cọc ở cửa hầm để chiếu sáng và canh đường. Để khắc phục tình trạng thiếu không khí, ông nghĩ ra phương pháp đan quạt nứa để thổi gió vào hầm: một người đào, một người quạt, phía ngoài cửa hầm lại có hai đến ba người nằm ngửa quạt nối tiếp để đưa không khí vào sâu bên trong. Mỗi chiến sĩ chỉ chịu được khoảng 30 phút trong hầm chật hẹp, nóng, thiếu dưỡng khí; riêng Lưu Viết Thoảng có thể làm việc hàng giờ liền, thể hiện sức bền và tinh thần vượt khó phi thường.
Sau thời gian dài lao động quên mình, đường hầm được hoàn thành. Các khối bộc phá 10–15 kg được tập hợp lại thành một quả bộc phá gần 1.000 kg. Khi kích nổ, khối bộc phá đã đánh sập một phần quan trọng của hầm ngầm và lô cốt mẹ trên đồi A1, tạo điều kiện để Trung đoàn 174 xung phong và chiếm giữ hoàn toàn điểm cao mang tính chiến lược này. Đây là một trong những thắng lợi có ý nghĩa quyết định, mở đường cho chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử.
Với những đóng góp xuất sắc, sự dũng cảm và sáng tạo vượt bậc, Lưu Viết Thoảng được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân — phần thưởng xứng đáng cho một chiến sĩ công binh đã cống hiến trọn vẹn sức lực và trí tuệ cho Tổ quốc.
