Câu chuyện về "Người con gái Việt Nam" anh hùng TRẦN THỊ LÝ
Trần Thị Lý (1933-1992), tên thật Trần Thị Nhâm, bí danh Bích Ngọc, là người con của xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – mảnh đất “trung dũng kiên cường” và bất khuất”. Cháu gái cụ nghè Trần Cao Vân – lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Duy Tân 1916, chị lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước sâu sắc. Năm 12 tuổi, chị đã tham gia Đội Thiếu nhi cứu quốc, rồi trở thành cán bộ thanh niên huyện. Đến năm 18 tuổi (1951), chị vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Con đường cách mạng của chị là một chuỗi thử thách khắc nghiệt. Ba lần bị giặc bắt, ba lần đối diện với cái chết. Đặc biệt lần thứ ba, tháng 6-1957, khi đang làm nhiệm vụ liên lạc, chị rơi vào tay chính quyền Ngô Đình Diệm. Để buộc chị khai báo, kẻ thù đã dùng những cực hình tàn bạo nhất: điện giật vào đầu vú và bộ phận sinh dục, đổ nước xà phòng vào miệng rồi dùng giày đinh đạp lên bụng, dùng dao cắt thịt, kìm nung đỏ kẹp, dùi sắt xuyên qua bàn chân treo ngược… Dù bị tra tấn đến “thừa sống thiếu chết”, chỉ còn 26kg, toàn thân 42 vết thương rỉ máu, đầu vú bị cắt, chị vẫn cắn răng không hé nửa lời, bảo vệ tuyệt đối bí mật của Đảng và tính mạng đồng đội. Tháng 9-1958, sau trận đòn cuối cùng, địch tưởng chị đã chết nên vứt xác ra ngoài nhà lao. Đồng đội bí mật đưa chị về Gò Nổi, rồi qua nhiều chặng gian nguy (Quảng Nam – Campuchia – Phnôm Pênh – Hà Nội) đưa chị ra Bệnh viện Hữu nghị Việt-Xô chữa trị.
Những vết thương trên cơ thể chị đã trở thành “bằng chứng sống” tố cáo tội ác dã man của đế quốc Mỹ và tay sai trước công luận trong nước và thế giới. Ngày 25-10-1958, Đài Tiếng nói Việt Nam phát bản tin gây chấn động cả nước. Nhiều đoàn quốc tế từ Liên Xô, Ba Lan, Hungary, Pháp… đến thăm. Tối 14-11-1958, Bác Hồ đến bên giường bệnh, nhìn người con gái miền Nam kiên cường đang vật lộn với tử thần, Bác đã không cầm được nước mắt. Tháng 12-1958, nhà thơ Tố Hữu xúc động viết bài thơ bất hủ “Người con gái Việt Nam” (còn có tên “Em là ai?”), khắc họa chị như biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng:
“Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh hùng!”
Sau chiến tranh, dù mang trong mình những di chứng không thể chữa lành và vĩnh viễn mất khả năng làm mẹ, chị vẫn giữ được trái tim phụ nữ ấm áp. Chị từng thầm yêu nhà hoạt động sinh viên Lê Quang Vịnh và chờ đợi ông suốt bao năm (đến ngày gặp lại năm 1975 tại Hà Nội, chị đã ngất xỉu vì xúc động). Sau này, chị kết hôn giản dị với thương binh – thầy giáo Nguyễn Viết Tuấn (1978), nhận một bé gái tên Thùy Linh làm con nuôi, sống những ngày bình dị ở Đà Nẵng.
Ngày 20-11-1992, chị qua đời, hưởng thọ 58 tuổi, chỉ vài tháng sau khi được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (2-2-1992). Tên chị được đặt cho cây cầu Trần Thị Lý hiện đại bắc qua sông Hàn – biểu tượng của Đà Nẵng hôm nay – và một ngôi trường phổ thông. Mỗi lần đi qua cây cầu, người dân và thế hệ trẻ như được nhắc nhớ về cái giá của hòa bình, về một cô gái đất Quảng nhỏ bé nhưng có ý chí sắt đá, đã làm rung động triệu trái tim Việt Nam và bạn bè quốc tế.
Trần Thị Lý không chỉ là một anh hùng, mà còn là biểu tượng vĩnh cửu của lòng yêu nước, sự hy sinh thầm lặng và tinh thần “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” của người phụ nữ Việt Nam. Hình ảnh chị – “người con gái Việt Nam” trong bài thơ Tố Hữu – mãi là ngôi sao sáng trên bầu trời lịch sử dân tộc.
