Câu chuyện về người mẹ của Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân

Cho đến lúc nhắm mắt, mẹ của bà Đinh Thị Vân vẫn phải chịu tiếng xấu với đời là có con gái bỏ chồng, bỏ Đảng, trốn chạy vào Nam theo giặc Bị tiếng xấu mà bà không được phép thanh minh với bất cứ ai, kể cả người thân vì con gái Đinh Thị Vân của bà đang làm nhiệm vụ vô cùng đặc biệt, phụng sự Tổ quốc chống giặc ngoại xâm trong trạng thái bí mật.

Bà là Nguyễn Thị Quỳ, sinh năm 1896 tại làng Hạ Miêu, xã Xuân Thành, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Quê bà ở nhiều thế kỷ trước có tục lệ là sau lễ cưới con gái phải mang họ và tên chồng, chỉ được giữ lại cho mình chữ "Thị". Vì vậy sau khi kết hôn với lương y Đinh Đức Hợp, bà được đổi tên là Đinh Thị Hợp. Ông Hợp từng thi đỗ đầu tỉnh Nam Định nên được gọi là ông Nhất Hợp. Ở làng, bà còn có tên là bà Nhất Hợp.

Bà cũng là thân mẫu của liệt sĩ Đinh Thúc Dự. Bà Hợp từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Đồng tiền Vàng và Chính phủ tặng Bằng có công với nước. Quê hương ca ngợi bà là người phụ nữ "Kiên trung, Hiền lương, Thục đức, Trấn uy vũ".

Biến cố cho sự ra đời của cái tên này của bà đó là cuối năm Tân Hợi (1911), chị ruột bà là Nguyễn Thị Mộc đột ngột qua đời, để lại 5 đứa con thơ dại. Sợ cảnh "dì ghẻ con chồng" đồng thời phải bảo toàn gia tộc, bà Quỳ khi ấy phải dằn lòng tuân theo sự sắp đặt của cha từ bỏ hết những ước mộng cao đẹp, chấp thuận lấy anh rể (là ông Nhất Hợp) làm chồng. Điều này là để giữ trọn chữ hiếu với cha, thay chị gái quán xuyến gia đình, chăm sóc đàn cháu côi cút.

6 năm sau, bà Quỳ sinh hạ con gái đầu lòng, đặt tên là Đinh Thị Mậu (tên thật của nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân sau này). Khi Mậu chưa đầy tháng tuổi thì ông Nhất Hợp qua đời, để lại người vợ trẻ và 6 đứa con thơ.

Sau ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà Nhất Hợp đã bán ngôi nhà cổ 5 gian bằng gỗ lim để lấy tiền ủng hộ cho "Quỹ Độc Lập". Đặc biệt trong ngày đầu tiên quyên góp cho "Tuần lễ Vàng", bà Hợp cùng người em dâu là Đinh Thị Cáp đã tháo khuyên tai vàng ủng hộ tại chỗ để làm gương, khuyến khích bà con trong xã hưởng ứng lời kêu gọi của Cụ Hồ.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, bà Hợp còn động viên con cháu tham gia Vệ quốc đoàn, nhiều người đã hy sinh anh dũng.

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, đất nước bị chia cắt thành 2 miền, Đinh Thị Vân, con gái út của bà Hợp lúc này đã là Chủ tịch Hội Phụ nữ tỉnh Nam Định. Nhưng do yêu cầu công tác, bà Vân được điều động sang quân đội và trở thành nữ chiến sĩ tình báo chiến lược, nhận nhiệm vụ quan trọng bí mật vào miền Nam hoạt động.

Tất cả đều bắt đầu từ “Một vụ án chính trị” của người phụ nữ mang tên Đinh Thị Vân. Vào tháng 8/1954, xuất phát từ cảng Hải Phòng, điệp viên Đinh Thị Vân nhận nhiệm vụ đặc biệt của Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, cùng hòa vào dòng người xuống tàu “há mồm” "theo Chúa di cư vào Nam”.

Với nhiệm vụ bí mật của một điệp viên, bà tìm cách ngụy trang để che mắt địch, rồi từng bước xây dựng cơ sở cho mạng lưới tình báo chiến lược của mình luồn sâu, leo cao trong bộ máy chính quyền và quân đội địch.

Trước khi nhận nhiệm vụ đặc biệt, bà Vân từng phải hy sinh đời tư, trở về quê thu xếp để cưới vợ cho chồng khi chồng thiếu người chăm sóc khi anh có bệnh trong thời gian tham gia cách mạng ở vùng Sơn Tây.

Xong việc lớn, bà âm thầm dấn thân vào tận sào huyệt của kẻ thù để hoạt động bí mật. Lúc bà vừa đặt chân đến Sài Gòn, để hỗ trợ cho nhiệm vụ đặc biệt, cấp trên quyết định tung tin: "Đinh Thị Vân đã phản Đảng, bỏ nhiệm vụ chạy trốn vào Nam. Tuyên án tử hình vắng mặt".

"Vụ án chính trị" này đã khiến nhiều anh em, con cháu ruột thịt của gia đình bà Vân bị "vạ lây". Họ phải sống trong nỗi đau ê chề trước người thân và làng xóm.

Cũng chính vì vậy mà bà Nhất Hợp sinh bệnh rồi năm 1956 qua đời trong một hoàn cảnh rất đau lòng: bị tiếng oan có con phản bội. Đây là sự hy sinh lớn lao của người mẹ phi thường dành cho người con gái vĩ đại Đinh Thị Vân. Mục đích là góp phần làm nên chiến công huyền thoại của một nữ đại tá tình báo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mang tên Đinh Thị Vân, Nữ AHLLVT Đinh Thị Vân (người đứng giữa).