Câu chuyện về nhà thơ – nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền: từ giảng đường đến Trường Sơn

Câu chuyện về nhà thơ – nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền: từ giảng đường đến Trường Sơn

Diệp Minh Tuyền (1941–1997) là một nhà thơ, nhạc sĩ. Ông sinh ra trong một gia đình trí thức và có năng khiếu nghệ thuật từ sớm. Ông từng rất muốn thi vào Trường Âm nhạc Việt Nam, nhưng theo lời cha, năm 1961 ông thi vào khoa Văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Dù học Văn, ông vẫn không từ bỏ âm nhạc và thơ ca. Năm 1962, bài thơ đầu tiên của ông được đăng trên báo. Sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Viện Văn học từ năm 1965. Đây là một công việc ổn định và mở ra cho ông một tương lai khá thuận lợi. Theo các tư liệu về cuộc đời ông, gia đình khi ấy cũng có điều kiện để ông tiếp tục con đường học thuật, thậm chí có cơ hội đi du học. Nếu lựa chọn ở lại, ông hoàn toàn có thể tiếp tục cuộc sống của một trí thức trẻ giữa Hà Nội.

Nhưng vào cuối năm 1967, ông đưa ra một quyết định hoàn toàn khác. Ông xin trở lại miền Nam chiến đấu.

Đó không phải là một quyết định dễ dàng. Một người vốn có thể tiếp tục học tập, nghiên cứu và theo đuổi con đường văn chương lại lựa chọn con đường nguy hiểm hơn, vượt Trường Sơn vào chiến trường miền Nam. Chính tâm thế ấy được ông cô đọng trong hai câu thơ:

“Bản đồ chẳng có đường này
Tim ta vạch lối xóa ngày chia ly.”

Và rồi người nghệ sĩ lên đường. Điều khiến câu chuyện của Diệp Minh Tuyền trở nên đặc biệt nằm ở hành trang của ông. Ông không đi Trường Sơn với tư cách một người chỉ đứng bên ngoài cuộc chiến. Ông mang theo ba lô, mang súng và cả cây đàn guitar. Trong hồi ký, ông kể rằng lúc ấy nhiều người thân và bạn bè không tin một người có thân hình “ốm nhom ốm nhách” như ông có thể vượt Trường Sơn với khoảng 30 kg hành lý. Ông không chỉ mang những thứ cần thiết cho hành quân mà trong ba lô của ông còn có một cuốn từ điển Nga – Việt, và trên vai là một cây đàn guitar. Hình ảnh ấy có lẽ là phần đẹp nhất của câu chuyện:

"Một bên là khẩu súng.
Một bên là cây đàn.
Trên lưng là ba lô.
Trước mặt là Trường Sơn."

Ông đi qua những cung đường chiến tranh, nơi bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Và cây đàn không phải một món đồ mang theo cho đẹp. Nó thực sự đồng hành với ông trên đường đi.

Có một chi tiết rất đặc biệt được chính Diệp Minh Tuyền kể lại: mỗi khi đến một địa điểm đáng nhớ, ông lại lấy bút ghi địa danh và ngày tháng lên cây đàn. Vì thế, cây đàn ấy dần trở thành một dạng nhật ký của hành trình. Mỗi địa danh được viết lên thân đàn là một dấu mốc. Mỗi ngày tháng là một đoạn đường đã đi qua. Nó không chỉ còn là nhạc cụ nữa, mà trở thành vật chứng cho hành trình của một người nghệ sĩ bước vào chiến tranh.

Điều đáng nói là chính hành trình ấy đã trở thành chất liệu sáng tác của Diệp Minh Tuyền. Trong thời gian vượt Trường Sơn, cây đàn guitar ông mang theo đã trở thành người bạn đồng hành và góp phần giúp ông sáng tác ca khúc “Người giao liên Trường Sơn”, sử dụng bút danh Thanh Tuyền.

Như vậy, chiến trường không khiến người nghệ sĩ phải bỏ lại nghệ thuật phía sau. Ngược lại, chính những gì ông nhìn thấy, nghe thấy và trải qua trên đường Trường Sơn đã đi vào âm nhạc. Đó là những con người ngày đêm vận chuyển, giao liên, mở đường; là những cung đường hiểm trở; là cuộc sống của những người đang sống giữa chiến tranh nhưng vẫn giữ được niềm tin và tinh thần hướng về phía trước. Và từ đó, Diệp Minh Tuyền trở thành một hình ảnh rất đặc biệt của thế hệ nghệ sĩ thời chiến: người nghệ sĩ không chỉ viết về chiến tranh từ xa, mà trực tiếp bước vào chiến tranh, sống cùng những người lính rồi đem những trải nghiệm ấy trở lại trong thơ ca và âm nhạc.

Trong chiến tranh, khẩu súng đại diện cho nhiệm vụ của người chiến sĩ. Còn cây đàn đại diện cho phần tâm hồn mà người nghệ sĩ mang theo. Diệp Minh Tuyền mang cả hai. Ông bước vào chiến trường với tư cách một người có thể cầm súng, nhưng cũng là một người không từ bỏ thơ ca và âm nhạc. Bởi vậy, câu chuyện của ông cho thấy một điều rất đẹp: chiến tranh có thể khiến con người phải cầm súng, nhưng không thể khiến con người ngừng sáng tạo, ngừng mơ ước và ngừng tìm kiếm cái đẹp.