Câu chuyện về Nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn

Phạm Xuân Ẩn sinh ngày 12 tháng 9 năm 1927 tại xã Bình Trước, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Đồng Nai) trong một gia đình viên chức cao cấp của chính quyền thuộc địa. Từ thủa niên thiếu, ông đã bộc lộ tư chất thông minh, tính tình phóng khoáng và có khả năng giao tiếp, kết bạn thiên bẩm. Năm 1945, làn sóng cách mạng bùng nổ, ông tham gia các phong trào thanh niên học sinh chống Pháp tại Sài Gòn. Nhận thấy năng lực đặc biệt của ông, vào năm 1952, các đồng chí lãnh đạo tình báo chiến lược cách mạng (tiêu biểu là đồng chí Mai Chí Thọ và Trần Quốc Hương) đã trực tiếp gặp gỡ và giao cho ông một nhiệm vụ lịch sử: tìm cách thâm nhập sâu vào bộ máy đầu não của địch để thu thập thông tin chiến lược lâu dài. Để xây dựng một vỏ bọc hoàn hảo "đi trước thời đại", ông được tổ chức bố trí sang Mỹ du học ngành báo chí tại trường Cao đẳng Orange Coast (California) từ năm 1957 đến 1959.

Trở về Sài Gòn với tấm bằng nhà báo chuyên nghiệp từ Mỹ, tiếng Anh lưu loát và tư duy phương Tây hiện đại, Phạm Xuân Ẩn nhanh chóng bước vào giới thượng lưu Nam Việt Nam dưới một danh phận hoàn hảo. Ông lần lượt làm việc cho hãng thông tấn Reuters, rồi trở thành phóng viên chính thức người Việt duy nhất của tạp chí danh tiếng Time. Với phong cách hào hoa, hiểu biết sâu rộng và lối nói chuyện vô cùng cuốn hút, ông biến văn phòng của mình và các quán cà phê khu trung tâm Sài Gòn (như Givral) thành nơi hội tụ của các quan chức cao cấp, tướng lĩnh quân đội, nhân viên CIA và các ký giả quốc tế. Mọi người đều yêu mến và tin cậy gọi ông là "Điệp viên không biên giới" hay "Vua cà phê", sẵn sàng chia sẻ với ông những thông tin, tài liệu mật mà không hề hay biết rằng mình đang nói chuyện với một sĩ quan tình báo cộng sản.

Sự thiên tài của Phạm Xuân Ẩn nằm ở chỗ ông không bao giờ đánh cắp tài liệu theo cách thông thường, mà ông thu thập thông tin bằng sự phân tích, tổng hợp khoa học đỉnh cao từ chính những câu chuyện chia sẻ của địch. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, từ phòng làm việc của mình tại Sài Gòn, ông đã chuyển về căn cứ hàng ngàn bản tin, kế hoạch quân sự tuyệt mật của Mỹ - Ngụy được chụp lại bằng phim siêu nhỏ, giấu khéo léo trong các cuộn chả giò, giỏ thức ăn hay lõi cây khô. Ông là người đã gửi về bộ chỉ huy chiến lược các tài liệu gốc về "Chiến tranh đặc biệt", "Chiến tranh cục bộ", "Việt Nam hóa chiến tranh" và sơ đồ phòng thủ của toàn bộ quân đội Sài Gòn. Những thông tin chính xác tuyệt đối của ông đã giúp Trung ương Đảng và Bộ Tổng tư lệnh đánh giá đúng sức mạnh của quân đội Mỹ, từ đó vạch ra các kế hoạch tác chiến chủ động, giảm thiểu tối đa xương máu của đồng bào, chiến sĩ.

Sống giữa lạch ngầm khốc liệt của cuộc chiến tình báo, Phạm Xuân Ẩn luôn phải đối mặt với áp lực tâm lý khủng khiếp khi phải giấu kín lý tưởng, sống hai mặt và chứng kiến sự hy sinh của đồng đội. Nguy hiểm luôn bủa vây, CIA nhiều lần nghi vấn nhưng bằng bản lĩnh kiên cường, sự khôn khéo vô song, ông đều vượt qua một cách ngoạn mục mà không để lại một t vết. Thậm chí, ngay trong ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi kinh thành Sài Gòn sụp đổ, ông còn khôn khéo dùng uy tín cá nhân để giúp di tản một số người bạn, trong đó có cả trùm mật vụ bác sĩ Trần Kim Tuyến lên chuyến trực thăng cuối cùng, nhằm bảo toàn vỏ bọc hoạt động lâu dài theo lệnh của tổ chức. Chỉ sau ngày giải phóng, khi ông chính thức mặc bộ quân phục Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, giới chức Mỹ và CIA mới hoàn toàn bàng hoàng, kinh ngạc nhận ra vị phóng viên kỳ cựu thân thiết của họ suốt 20 năm qua chính là một đại điệp viên của Việt Cộng.

Năm 2006, vị tướng tình báo huyền thoại trút hơi thở cuối cùng tại Thành phố Hồ Chí Minh ở tuổi 79. Cuộc đời hoạt động của Phạm Xuân Ẩn không chỉ khiến nhân dân Việt Nam tự hào mà còn trở thành đề tài nghiên cứu, ngưỡng mộ của nhiều học giả, nhà văn quốc tế; nhiều cuốn sách nổi tiếng như "Perfect Spy" (Điệp viên hoàn hảo) của giáo sư người Mỹ Larry Berman đã được viết để ca ngợi ông. Ông mãi mãi đi vào lịch sử dân tộc như một biểu tượng bất tử của lòng yêu nước thầm lặng, một trí tuệ kiệt xuất đã biến nghề báo thành nghệ thuật tình báo đỉnh cao, đóng góp một phần xương máu thầm lặng vào ngày độc lập, thống nhất hoàn toàn của Tổ quốc.