Câu chuyện về những bức ảnh đời thường của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

rong những ngày tháng Năm lịch sử, khi người dân cả nước hướng về ngày kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ (ngày 7/5), tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Tổng Tư lệnh kiêm Chỉ huy trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam có dịp gặp Đại tá, nhà báo, nghệ sỹ nhiếp ảnh Trần Hồng - nguyên phóng viên báo Quân đội nhân dân, người có vinh dự được chụp ảnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong nhiều năm, lưu giữ lại cho thế hệ mai sau những hình ảnh độc đáo, rất đời thường, dung dị và đầy “chất văn” về vị tướng huyền thoại của dân tộc. 

Giây phút thư giãn hiếm hoi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp bên cây đàn piano ngày 26/5/2007. Ảnh: Trần Hồng.

Những khoảnh khắc còn mãi

“Đại tướng và con cháu vào nhà thờ họ Võ. Ông đã chọn thời điểm "an toàn" nhất, thế mà bà con lối xóm biết, họ đã đến. Chỉ trong chốc lát, người già, trẻ nhỏ đã vây quanh ông. Đại tướng phải "phá vây" bằng cách đi qua cửa nhỏ phía sau. Mọi người được một bữa cười lý thú”. Đó là dòng chú thích cặn kẽ của Trần Hồng về một bức ảnh rất đời thường, rất dân dã của vị tướng huyền thoại – Đại  tướng Võ Nguyên Giáp khi ông có dịp về thăm quê hương, thăm nhà thờ Tổ tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2004. 

“Tối đó, ở khách sạn, dùng bữa xong, cụ về phòng nhưng không nghỉ ngơi mà lấy sổ và bút ra cặm cụi ghi nhật ký ngay, trong khi miệng thì vẫn ngậm chiếc tăm tre. Tôi phải nằm bò xuống sàn mà nhẹ nhàng chụp suốt 10 phút. Khi màng chập của máy rung lên lần thứ 8, cụ mới giật mình ngẩng lên và "nạt": "Thế này mà cậu cũng chụp được à?". "Hay bây giờ anh đóng bộ vào để em chụp lại?". "Thế thì còn nói làm gì"… Mãi sau này, khi tôi đưa cho Đại tướng xem ảnh, ông hỏi: Ờ, cậu chụp tớ bao giờ nhỉ?”. Câu chuyện kể của Đại tá Trần Hồng bên cạnh bức ảnh hiếm hoi chụp Đại tướng Võ Nguyên Giáp mặc thường phục, đang bận ghi chép vào một cuốn sổ nhỏ.

“Bức ảnh này tôi chụp từ lâu lắm, tháng 10/1994. Tôi vẫn còn nhớ hình ảnh hai quả trứng cứ lăn qua lăn lại. "Em ăn đi! Cứ gắp cho anh nhiều thế!". Người chụp bức ảnh này chỉ nghe được trọn vẹn giọng nói thương yêu, trìu mến, nhanh tay bấm được bức ảnh rồi mắt chớp chớp lệ nhòa” - dòng chú thích của Trần Hồng về bức ảnh ông chụp bữa cơm của Đại tướng và phu nhân Đặng Bích Hà trong ngôi nhà số 30 Hoàng Diệu, khiến người xem cũng lệ nhòa theo… 

Có thể nói, với hơn 2.000 bức ảnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp mà Đại tá Trần Hồng hiện đang lưu giữ, cũng là từng ấy câu chuyện được ông kể lại một cách nhẹ nhàng, nhưng lay động tâm can người xem. Bởi đó là những hình ảnh đời thường, dung dị về một vị tướng huyền thoại, một nhà quân sự lỗi lạc của Việt Nam.

Bên cạnh những bức ảnh ông về thăm lại Điện Biên Phủ, những hình ảnh ông cặm cụi với công việc hay gặp gỡ đồng chí, đồng bào, gặp gỡ bạn bè năm châu… Đại tá Trần Hồng còn có rất nhiều bức ảnh độc, lạ và hiếm về cuộc sống đời thường của vị Tổng tư lệnh tài ba của dân tộc.

Đó là hình ảnh vị tướng tài ba tập thể dục, hình ảnh ông ngồi thiền buổi sáng, là khoảnh khắc ông vui vẻ khi xem lại ảnh của mình thời trẻ, là khi ông vui Tết Trung Thu cùng cháu nội, là giây phút hiếm hoi khi ông ngồi thư giãn đánh đàn piano cho người bạn đời của mình nghe, là những ngày ông nằm điều trị trong Bệnh viện Trung ương Quân đội 108...  Từ những bức ảnh đó, những câu chuyện kể đi kèm bức ảnh, những thế hệ sau này có dịp được hiểu biết sâu sắc hơn về Đại tướng huyền thoại giữa đời thường. 

Khi xem những bức ảnh Đại tá Trần Hồng chụp Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà thơ Trần Đăng Khoa đã nhận xét: Mặc dù trước có rất nhiều người chụp ảnh Đại tướng, trong đó có những bức ảnh đặc sắc đạt đến độ nghệ thuật và là nghệ thuật đỉnh cao, nhưng những bậc tài danh rất đáng kính nể đó cũng không có được những bức ảnh như Trần Hồng. Bởi nhiều bức ảnh tuyệt vời về Đại tướng là những bức ảnh từ xa, ngắm Đại tướng từ xa. Còn Trần Hồng, ông lại nhìn gần. Nhiều khi không còn khoảng cách, như con ngắm cha, như cháu ngắm ông. Đó là cái nhìn của người thân trong một gia đình ấm cúng. Vì thế, Trần Hồng cho chúng ta nhiều bức ảnh có giá trị. Đặc biệt là giá trị tư liệu. Như bức ảnh ông chơi với cháu. Ông bà dùng bữa cơm đạm bạc, rồi ông chơi đàn, ông tập thiền.. những hình ảnh đó cho chúng ta hiểu được, Võ Nguyên Giáp không chỉ là vị tướng huyền thoại, ông còn là một  người cha chu đáo, một người ông hiền từ, một nghệ sỹ phiêu lãng…

“Những bức ảnh của Trần Hồng giúp người xem được ngắm nhiều chân dung khác của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – "chân dung văn". Đó là những câu chuyện đằng sau bức ảnh minh họa cho bức ảnh, nhưng rồi người đọc bị mê hoặc, không biết văn minh họa cho ảnh hay ảnh minh họa cho văn… Những bức ảnh của Trần Hồng đã cho chúng ta gần thêm, hiểu thêm về một con người mà chúng ta vô cùng yêu quý: Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Một vị tướng huyền thoại trong đời thường”, nhà thơ Trần Đăng Khoa đánh giá.

Tự hào, hạnh phúc khi được chụp Đại tướng

Đại tá, nhà báo, nghệ sỹ nhiếp ảnh Trần Hồng sinh ra và lớn lên tại Hà Tĩnh. Ông tốt nghiệp khóa 1 chuyên ngành nhiếp ảnh trường Tuyên huấn Trung ương (nay là Học viện Báo chí và tuyên truyền). Ông trở thành phóng viên ảnh báo Quân đội Nhân dân từ năm 1973. Cũng trong năm này, ông lần đầu tiên ông được tiếp cận và chụp ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp.