Câu chuyện về tàu không số C235
Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, có một lực lượng hoạt động thầm lặng nhưng giữ vai trò sống còn đối với chiến trường miền Nam, đó là lực lượng “tàu không số” trên tuyến vận tải chiến lược đường biển. Một câu chuyện tiêu biểu, có nhân chứng cụ thể và được ghi lại trong nhiều hồi ký, là trận chiến và sự hy sinh của thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh trên tàu C235 năm 1968. Đây là một sự kiện có thật, được xác nhận bởi các chiến sĩ sống sót và tài liệu quân sử Hải quân Việt Nam.
Nguyễn Phan Vinh sinh năm 1933, quê ở tỉnh Quảng Nam, là thuyền trưởng tàu C235 thuộc Đoàn 125 Hải quân, đơn vị chuyên làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí từ miền Bắc vào miền Nam bằng đường biển. Những con tàu này không mang số hiệu, không treo cờ, cải trang thành tàu đánh cá để tránh sự phát hiện của hải quân Mỹ và chính quyền Sài Gòn, nên được gọi là “tàu không số”. Mỗi chuyến đi là một hành trình đối mặt với cái chết, bởi nếu bị phát hiện, tàu có thể bị bắn chìm ngay lập tức.
Theo lời kể của nhân chứng Lê Văn Một và Nguyễn Văn Thứ, những thủy thủ từng trực tiếp chiến đấu trên tàu C235, cuối tháng 2 năm 1968, tàu nhận nhiệm vụ vận chuyển vũ khí vào vùng biển Hòn Hèo (Khánh Hòa) để chi viện cho chiến trường Khu V. Khi tàu đến gần bờ thì bị tàu chiến và máy bay địch phát hiện, bao vây từ nhiều hướng. Trước tình thế vô cùng nguy hiểm, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh nhanh chóng chỉ huy anh em vừa chiến đấu, vừa tìm cách đưa tàu vào gần bờ để bảo toàn hàng hóa và lực lượng.
Trận chiến diễn ra ác liệt suốt nhiều giờ. Theo lời nhân chứng, đạn pháo từ tàu địch bắn tới liên tục, khiến nhiều chiến sĩ trên tàu bị thương. Nhận thấy không thể thoát khỏi vòng vây, Nguyễn Phan Vinh đã đưa ra một quyết định sinh tử: cho kích nổ tàu, quyết không để vũ khí rơi vào tay địch. Anh lệnh cho những chiến sĩ còn khả năng chiến đấu bơi vào bờ, trong khi bản thân cùng một số đồng đội ở lại để điểm hỏa. Quyết định này được nhiều nhân chứng xác nhận là diễn ra rất nhanh, trong điều kiện khẩn cấp, nhưng thể hiện rõ bản lĩnh của người chỉ huy.
Khoảng rạng sáng ngày 1 tháng 3 năm 1968, tàu C235 phát nổ dữ dội giữa làn đạn của địch. Nguyễn Phan Vinh cùng nhiều chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Một số thủy thủ bơi được vào bờ, được lực lượng cách mạng địa phương che chở. Sau này, trong các bản tường thuật, họ kể lại rằng trước khi ở lại tàu, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh chỉ nói ngắn gọn: “Tàu còn thì hàng còn, hàng không được rơi vào tay địch”. Câu nói ấy được nhiều người nhớ rõ và nhắc lại trong các cuộc gặp gỡ sau chiến tranh.
Sự hy sinh của tàu C235 không bị lãng quên. Sau năm 1975, các nhân chứng sống đã nhiều lần cung cấp thông tin cho cơ quan lịch sử quân đội, giúp tái hiện lại toàn bộ diễn biến trận chiến. Những tài liệu này hoàn toàn phù hợp với hồ sơ phía hải quân Mỹ về một vụ nổ lớn trên biển Khánh Hòa thời điểm đó, càng khẳng định tính xác thực của câu chuyện. Năm 1970, Nguyễn Phan Vinh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành biểu tượng tiêu biểu của lực lượng tàu không số.
Ngày nay, tại đảo Hòn Hèo và nhiều bảo tàng hải quân, câu chuyện về tàu C235 và thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh được giới thiệu như một minh chứng sống động cho tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” của người lính hải quân Việt Nam. Những nhân chứng còn sống, mỗi khi nhắc lại, đều coi đó là ký ức đau thương nhưng đầy tự hào, bởi họ đã tận mắt chứng kiến sự lựa chọn sinh tử của đồng đội mình.
Câu chuyện về tàu không số C235 cho thấy lịch sử không chỉ được tạo nên trên chiến trường bộ binh hay những trận đánh lớn, mà còn được viết giữa biển khơi, trong thầm lặng. Nhờ có nhân chứng cụ thể, lời kể thống nhất và tài liệu đối chiếu, sự hy sinh ấy trở thành một phần không thể phủ nhận của lịch sử dân tộc, nhắc nhở các thế hệ sau về giá trị của độc lập và hòa bình hôm nay.
