Câu chuyện về Trấn Quốc công Bùi Tá Hán
Bùi Tá Hán (1496-1568) là danh tướng có công khôi phục nhà Hậu Lê thời Lê Trung Hưng, người đặt nền móng ổn định và phát triển cho vùng đất Thừa tuyên Quảng Nam (từ Đà Nẵng đến Bắc Phú Yên ngày nay) vào thế kỷ 16 wikipedia vnexpress.
Tuổi thơ và con đường theo chính nghĩa
Ông sinh năm 1496 tại Châu Hoan (nay thuộc Nghệ An), trong một gia đình danh nho, mang chí lớn, thấm nhuần đạo lý nhân nghĩa, quyết lập thân bằng tài kinh bang tế thế, đem sức mình giúp nước, an dân baoquangngai.
Năm 1527, Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê, lập ra nhà Mạc. Trung thành với nhà Hậu Lê, Bùi Tá Hán theo ngọn cờ "phù Lê diệt Mạc" của danh tướng Nguyễn Kim và lập được nhiều công tích.
Chiến công thu phục Quảng Nam
Năm 1545, dưới triều vua Lê Trang Tông, ông được giao nhiệm vụ lấy lại Thừa tuyên Quảng Nam từ tay nhà Mạc - việc mang ý nghĩa chiến lược, giúp căn cứ của nhà Lê thoát khỏi thế kẹp giữa hai vùng đất do nhà Mạc cai quản, đồng thời chặn mối đe dọa từ phía Nam.
Bùi Tá Hán áp dụng triết lý "Công tâm vi thượng, Công thành vi hạ" (đánh vào lòng người hơn là đánh vào thành lũy). Ông dẫn quân từ cửa Hội (Nghệ An) theo đường biển vào cù lao Ré (đảo Lý Sơn) để tập trận, đồng thời tổ chức các toán quân giả dân di cư đổ bộ vào vận động binh lính nhà Mạc theo nhà Lê, cho dũng tướng giả dạng vào thành trấn (đặt ở Quảng Ngãi) mai phục.
Chưa đầy nửa tháng, ông đã nắm được sự ủng hộ của quân binh và quan lại địa phương. Khi thời cơ đến, trấn thủ và quan Đốc quân Quảng Nam phải tự trói mình đầu hàng. Chỉ trong hơn hai tháng, Bùi Tá Hán đã giành lại Quảng Nam gần như không đổ máu, vận dụng linh hoạt bốn mũi giáp công: tình báo, tuyên truyền, binh vận và bao vây.
Chính sách an dân tài tình
Sau khi bình định Quảng Nam, ông được phong chức Bắc quân Đô đốc Phủ chưởng phủ sự, trấn giữ vùng đất này và được ban tước Trấn Quốc công (năm 1546). Trong suốt 13 năm trấn nhậm, ông thực thi nhiều chính sách nổi bật dulichquangngai:
Ổn định dân cư: kêu gọi khai hoang, lập làng, thu hút lượng dân cư đông đảo từ miền Bắc vào định cư.
Đoàn kết dân tộc: lấy tinh thần hòa hợp giữa người Việt với người Champa, giữa người Kinh với người Thượng làm nền tảng, không dùng hình phạt với người Thượng.
Phát triển sản xuất: dạy người dân cày bừa, gieo cấy, mở chợ cho người miền xuôi và miền ngược buôn bán, khuyến khích khai thác lâm, thổ sản.
Củng cố quốc phòng: cho đắp đồn, xây các "Đoạn Trường Lũy" - đặt cơ sở cho hệ thống Trường Lũy nổi tiếng về sau.
Sách Phủ Man tạp lục của Nguyễn Tấn chép rằng: "Thần truyền thánh kế, trong thời gian 200 năm người Kinh người Thượng ai ở vùng nấy, lo làm ăn sinh sống, không hề nghe đến chuyện phòng ngự, đánh dẹp người Thượng" baotanglichsu.
Vinh danh qua nhiều thế kỷ
Ông qua đời năm 1568, được truy tặng tước Thái bảo. Trong đền thờ ông tại Rừng Lăng lưu giữ bức tượng gỗ do một nhà sư ở Phú Yên tạc chân dung ông vào lúc sinh thời, cùng 24 sắc phong từ triều vua Cảnh Thịnh đến Khải Định.
Năm 1990, Mộ và Đền thờ Bùi Tá Hán được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia. Trải qua các triều đại, ông được tôn vinh là Thượng đẳng thần, được lập đền thờ ở nhiều nơi tại Quảng Ngãi, Quảng Nam và vào tận TP.HCM.
-Di tích quốc gia Mộ và Đền thờ Trấn Quốc công Bùi Tá Hán: Rừng Lăng, phường Nghĩa Lộ, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi (Địa chỉ cũ: Rừng Lăng, phường Quảng Phú, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi)
Năm 2026, tỉnh Quảng Ngãi long trọng tổ chức Lễ dâng hương, dâng hoa kỷ niệm 530 năm ngày sinh Trấn Quốc công Bùi Tá Hán (1496-2026), tôn vinh những cống hiến to lớn của ông đối với vùng đất Thừa tuyên Quảng Nam và quê hương Quảng Ngãi.
Bài học lịch sử: Câu chuyện Bùi Tá Hán là minh chứng cho triết lý trị quốc "đánh vào lòng người" - xây dựng một vùng đất không chỉ bằng sức mạnh quân sự, mà bằng chính sách vì dân, tinh thần đoàn kết và khả năng biến khó khăn thành cơ hội phát triển
