CÂU CHUYỆN VỀ TRẠNG NGUYÊN MẠC ĐĨNH CHI
Mạc Đĩnh Chi (1272–1346) là một trong những trạng nguyên nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Cuộc đời ông là một tấm gương sáng ngời về ý chí vươn lên vượt khó, tài năng lỗi lạc, sự chính trực và lòng trung hiếu với đất nước.
Dưới đây là những dấu ấn quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi:
1. Xuất thân nghèo khó và ý chí tự học
Hoàn cảnh: Mạc Đĩnh Chi sinh ra tại làng Lũng Động, huyện Nam Sách, lộ Hải Dương (nay thuộc xã Nam Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Gia cảnh nghèo khó, cha mất sớm, ông phải sống cùng mẹ và phụ giúp gia đình bằng việc kiếm củi, chăn trâu.
Tinh thần hiếu học: Dù gia cảnh bần hàn, không có tiền mua sách hay đèn dầu, ông vẫn mượn sách để đọc và bắt đom đóm bỏ vào vỏ trứng để lấy ánh sáng học bài ban đêm. Tài năng thông minh sớm bộc lộ qua việc ông thuộc lòng sách vở và có tài văn chương từ thuở thiếu thời.
2. Đường quan lộ và giai thoại đỗ Trạng
Đăng khoa: Năm 1304, dưới triều vua Trần Anh Tông, triều đình mở khoa thi Thái học sinh (Tiến sĩ). Mạc Đĩnh Chi dù tuổi đời còn trẻ và diện mạo không được khôi hoa tuấn tú, nhưng với bài kinh nghĩa xuất sắc, ông đã đỗ Trạng nguyên (đầu bảng khoa thi).
Ngoại hình và trí tuệ: Sách sử ghi lại Mạc Đĩnh Chi có vóc dáng thấp bé, dung mạo bình thường. Có giai thoại kể rằng khi vua Trần Anh Tông lần đầu nhìn thấy ông, vì chê ngoại hình nên định không trọng dụng. Mạc Đĩnh Chi bèn dâng bài thơ "Lư phong" (Cây quạt giấy) để vịnh cảnh mùa hè và ví von bản thân mình, khiến nhà vua vô cùng thán phục trước tài trí và phong thái của ông, lập tức bổ nhiệm ông làm quan to trong triều.
3. Sứ thần tài trí, làm rạng danh Đại Việt
Mạc Đĩnh Chi được triều đình nhà Trần tin tưởng cử đi sứ nhà Nguyên (Trung Quốc) hai lần. Trong các chuyến đi này, ông đã nhiều lần dùng trí thông minh đỉnh cao và tài biện luận sắc bén để đối phó với sự coi thường của triều đình phương Bắc, bảo toàn quốc thể và khiến vua tôi nhà Nguyên phải nể phục phong tặng danh hiệu "Lư quốc Trạng nguyên" (Trạng nguyên của hai nước).
Giai thoại hoa sen: Khi sang Trung Quốc, thấy vua Nguyên ra câu đối khó hoặc có ý khinh miệt sứ thần nước nhỏ, Mạc Đĩnh Chi luôn ứng đối lưu loát. Tiêu biểu là giai thoại ông vịnh bông sen tàn vào mùa thu khiến vua Nguyên và các văn thần phương Bắc phải ngả mũ thán phục trước khí tiết thanh tao, bất khuất.
4. Bậc đại thần thanh liêm, chính trực
Sự nghiệp làm quan: Trải qua các triều vua Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và Trần Hiến Tông, Mạc Đĩnh Chi giữ nhiều chức vụ quan trọng như Giám sát ngự sử, Thái tử thiếu bảo, Thượng thư...
Đức tính: Dù làm quan đến chức cao vọng trọng, ông vẫn giữ phẩm chất thanh bạch, liêm khiết, thương dân và luôn nói thẳng can ngăn những việc chưa đúng của vua chúa. Cuộc sống của gia đình ông luôn đạm bạc, không màng danh lợi tầm thường.
Cuộc đời Mạc Đĩnh Chi là biểu tượng tinh hoa của truyền thống hiếu học, ý chí kiên cường và lòng tự hào dân tộc trong lịch sử Việt Nam
