Câu chuyện VŨ BẰNG - NHÀ VĂN MANG HAI CUỘC ĐỜI
VŨ BẰNG - NHÀ VĂN MANG HAI CUỘC ĐỜI
Vũ Bằng tên thật là Vũ Đăng Bằng, sinh ngày 3/6/1913 tại Hà Nội trong một gia đình Nho học có quê gốc ở làng Lương Ngọc, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng). Ông lớn lên trong môi trường giàu truyền thống học hành, theo học Trường Albert Sarraut danh tiếng và tốt nghiệp Tú tài Pháp. Ngay từ nhỏ, Vũ Bằng đã bộc lộ niềm đam mê đặc biệt với văn chương và báo chí. Năm 16 tuổi, ông đã có truyện đăng báo và nhanh chóng bước chân vào làng văn, làng báo bằng tất cả nhiệt huyết tuổi trẻ.
Trong những năm 1930 - 1945, Vũ Bằng được xem là một trong những cây bút năng động và nổi bật nhất của báo chí Việt Nam. Ông từng giữ vai trò chủ bút báo Tiểu Thuyết Thứ Bảy, thư ký tòa soạn Trung Bắc Chủ Nhật và cộng tác với hàng loạt tờ báo lớn. Cùng với Vũ Trọng Phụng và Vũ Đình Chí, ông được xem là một trong ba "chàng họ Vũ" nổi danh nhất của báo giới tiền chiến.
Năm 1931, khi mới 17 tuổi, ông xuất bản tác phẩm đầu tay "Lọ Văn". Sau đó liên tiếp cho ra đời nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn và bút ký như Một mình trong đêm tối, Chớp bể mưa nguồn, Bèo nước, Cai... Văn phong của Vũ Bằng nổi tiếng bởi sự hóm hỉnh, sắc sảo, giàu chất đời thường nhưng cũng đầy cảm xúc và tính nhân văn.
Cuộc đời Vũ Bằng không chỉ có văn chương. Những năm tuổi trẻ, ông từng sa vào nghiện ngập trong gần 5 năm. Nhờ sự động viên của gia đình và đặc biệt là người vợ Nguyễn Thị Quỳ, ông quyết tâm cai nghiện thành công. Chính quãng đời này sau đó được ông ghi lại trong cuốn hồi ký nổi tiếng "Cai", một trong những tác phẩm chân thực nhất về cuộc đấu tranh với bản thân của một trí thức thời bấy giờ.
Năm 1935, Vũ Bằng kết hôn với bà Nguyễn Thị Quỳ, người phụ nữ sau này trở thành hình bóng theo ông suốt cuộc đời. Cuối năm 1946, gia đình tản cư ra vùng kháng chiến. Đến năm 1948, ông bắt đầu tham gia hoạt động trong mạng lưới tình báo cách mạng bí mật tại Hà Nội.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, theo sự phân công của tổ chức, Vũ Bằng vào Sài Gòn hoạt động bí mật. Bề ngoài, nhiều người cho rằng ông đã "dinh tê", bỏ kháng chiến để vào Nam sinh sống. Không ít năm sau đó, tên tuổi ông bị hiểu lầm, thậm chí bị xem là người quay lưng với cách mạng. Nhưng thực tế, ông là một chiến sĩ tình báo hoạt động ngay trong lòng đô thị miền Nam suốt hơn hai thập kỷ.
Tại Sài Gòn, Vũ Bằng vừa làm báo, vừa thực hiện nhiệm vụ tình báo. Do đường dây liên lạc nhiều lần bị gián đoạn, thân phận thật của ông gần như không ai biết. Ông sống trong hoàn cảnh khó khăn, âm thầm hoạt động cho đến ngày đất nước thống nhất 30/4/1975. Mãi nhiều năm sau, các tài liệu của cơ quan chức năng mới xác nhận ông là chiến sĩ quân báo hoạt động bí mật từ những năm đầu thập niên 1950. Những năm xa quê cũng là những năm tháng đầy day dứt của đời ông. Người vợ đầu Nguyễn Thị Quỳ ở lại miền Bắc rồi qua đời năm 1967. Khoảng cách chiến tranh khiến hai người không bao giờ còn gặp lại nhau. Chính nỗi nhớ Hà Nội, nhớ quê hương và nhớ người vợ đã trở thành nguồn cảm hứng tạo nên tác phẩm bất hủ "Thương nhớ mười hai".
"Thương nhớ mười hai" được Vũ Bằng viết trong suốt hơn 10 năm, từ 1960 đến 1971. Đây không chỉ là cuốn sách viết về Hà Nội mà còn là bản tình ca da diết dành cho quê hương và người vợ đã khuất. Nhiều nhà nghiên cứu xem đây là một trong những tác phẩm hay nhất của văn học Việt Nam hiện đại về nỗi nhớ quê hương.
Bên cạnh đó, ông còn để lại những tác phẩm nổi tiếng như Miếng ngon Hà Nội, Miếng lạ miền Nam, Bốn mươi năm nói láo, Mê chữ, Nhà văn lắm chuyện... Đặc biệt, những trang viết về ẩm thực của Vũ Bằng được xem là mẫu mực bởi sự tinh tế, giàu cảm xúc và đậm chất văn hóa Việt.
Sau khi qua đời ngày 7/4/1984 tại Thành phố Hồ Chí Minh, sự thật về cuộc đời hoạt động cách mạng của ông dần được làm sáng tỏ. Năm 2000, Bộ Quốc phòng chính thức xác nhận Vũ Bằng là chiến sĩ quân báo. Năm 2007, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Vũ Bằng là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử văn học Việt Nam. Ông vừa là nhà báo nổi tiếng, nhà văn tài hoa, vừa là chiến sĩ tình báo hoạt động bí mật suốt hơn 20 năm. Cuộc đời ông có những hiểu lầm kéo dài hàng chục năm, nhưng cuối cùng lịch sử đã trả lại đúng vị trí cho một con người suốt đời yêu văn chương, yêu Hà Nội và yêu Tổ quốc theo cách rất riêng của mình.
