Câu chuyện: Xin vào Thuận Hóa để tránh họa

Thời Lê – Trịnh, quyền lực ở Thăng Long nằm trong tay Trịnh Kiểm.

Nguyễn Hoàng, em vợ của Trịnh Kiểm, vốn là người tài giỏi, được nhiều tướng sĩ mến, nên Trịnh Kiểm ngầm lo sợ ông sẽ tranh quyền.

Một hôm, Nguyễn Hoàng nghe tin Trịnh Kiểm có ý muốn trừ khử mình.

Không phản kháng, không chống đối, ông bí mật đến hỏi kế người chị ruột là Nguyễn Thị Ngọc Bảo, vợ của Trịnh Kiểm.

Ngọc Bảo nói:

“Chỉ có một người có thể cứu em—đó là Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Em hãy đến hỏi thầy.”

Nguyễn Hoàng lập tức lên đường đến Hải Phòng tìm Trạng Trình.

Ông hỏi:

“Thầy ơi, con phải làm gì để giữ được thân và lo cho dòng họ Nguyễn?”

Nguyễn Bỉnh Khiêm chỉ nói vỏn vẹn một câu:

“Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân.”

(Nghĩa là: Một dải Hoành Sơn – dãy núi phía Nam – có thể dung thân muôn đời.)

Nguyễn Hoàng hiểu ý:

Phải rời khỏi quyền lực đầy hiểm họa ở Thăng Long, vào phương Nam để lập nghiệp.

Về kinh, ông xin Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ vùng Thuận Hóa – một nơi hoang vu, chiến sự liên miên, ai cũng ngại.

Trịnh Kiểm nghĩ Nguyễn Hoàng sẽ “tự diệt” khi vào nơi đó nên đồng ý.

Nhưng trái với dự đoán, Nguyễn Hoàng:

An dân, mở đất

Xây dựng lòng tin với người địa phương

Kéo dân vào khai khẩn ruộng đất

Lập chính quyền riêng mà vẫn danh nghĩa phục vụ triều đình

Từ một vùng đất hoang vu, Thuận Hóa trở thành nền tảng cho sự nghiệp mở cõi Đàng Trong, và sau này là triều đại Tây Sơn rồi triều Nguyễn.