CÂU HÁT MỞ ĐƯỜNG VÀ TUỔI MƯỜI BẢY CỦA ĐỒNG LỘC
Có những chiều đứng lặng trên hành lang tầng hai của Trường Tiểu học và THCS Ngô Quyền, nhìn gió lùa qua những tàng cây xanh mát râm ran tiếng chim ca, tôi chợt thấy lòng mình thắt lại trước một ý nghĩ giản đơn: Mười bảy tuổi, người ta đang nghĩ về điều gì? Mười bảy tuổi của những cô cậu học trò hôm nay là màu mực tím tinh khôi, là ước mơ bay vào những giảng đường đại học rực rỡ, là những rung động đầu đời e ấp sau tà áo trắng. Nhưng có một thời kỳ mà ở cái tuổi mười bảy trong veo ấy, người ta lại chọn đối mặt với hàng ngàn tấn bom đào khốc liệt, lấy tiếng hát át tiếng bom gầm, đem cả thân mình làm cột tiêu dẫn lối cho những đoàn xe lăn bánh vào tiền tuyến miền Nam. Hưởng ứng Đề án 'Câu chuyện thời hoa lửa' do Trung ương Đoàn và Tỉnh đoàn Đồng Nai phát động, trang viết này xin được dành trọn để tưởng nhớ về chị người em út nhỏ nhắn của Tiểu đội 4 thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc: Liệt sĩ Võ Thị Hà. Một biểu tượng bằng xương bằng thịt của tuổi thanh xuân Việt Nam bất tử, nơi đất trời Hà Tĩnh gió Lào cát trắng.
Chị Võ Thị Hà cất tiếng khóc chào đời năm 1951 tại xã Xuân Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh vùng đất nghèo nhưng trĩu nặng ân tình và quật cường qua bao cuộc binh đao. Lớn lên bên chân núi Hồng Lĩnh và dòng sông Nghèn, tuổi thơ của Hà là những buổi theo mẹ mót khoai, cấy lúa, là những câu hò ví giặm ngọt ngào nuôi lớn một tâm hồn trong sáng, giàu đức hy sinh. Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn cam go, ngã ba Đồng Lộc trở thành 'yết hầu' chiến lược trên tuyến đường 15A nơi không lực Mỹ tập trung trút xuống hàng ngàn tấn bom hòng bóp nghẹt mạch máu giao thông chi viện từ hậu phương lớn miền Bắc vào tiền tuyến lớn miền Nam. Chứng kiến cảnh xóm làng bị cày xới tan hoang, dù chưa đủ tuổi theo quy định tuyển quân, người con gái ấy đã giấu gia đình, kiên quyết viết đơn xin khai tăng tuổi để được khoác lên mình chiếc áo thanh niên xung phong, cùng các anh chị bước ra mặt trận lửa đạn.
Về nhận nhiệm vụ tại Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh, Hà là đội viên trẻ nhất tiểu đội, thường được Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần và các chị gọi bằng cái tên yêu thương: 'em út'. Thế nhưng, vóc dáng nhỏ nhắn ấy lại chứa đựng một ý chí phi thường. Ngã ba Đồng Lộc những ngày hè năm 1968 được ví như 'chảo lửa', 'túi bom', nơi mỗi mét vuông đất phải oằn mình gánh chịu tới 3 quả bom tạ, bom đào, bom nổ chậm và bom từ trường. Không một tấc đất nào lành lặn, không một nhành cây nào kịp xanh. Nhiệm vụ của Hà cùng chín người chị em trong tiểu đội là bám trụ thông đường: ngày đêm quan sát đếm từng quả bom rơi, cắm cọc tiêu đánh dấu những quả bom chưa nổ, và ngay khi vừa dứt đợt oanh tạc là lập tức lao ra giữa khói bụi mù mịt, dùng cuốc xẻng san lấp hố bom, mở đường cho đoàn xe quân sự băng qua. Có những đêm đói lả vì khói bom bóp nghẹt buồng phổi, chị vẫn vừa gạt mồ hôi xúc đất vừa cất cao tiếng hát, đem nụ cười hồn nhiên của tuổi trăng tròn xua tan sự ngột ngạt nơi chiến hào.
Và rồi, buổi chiều định mệnh ngày 24 tháng 7 năm 1968 đã tạc vào lịch sử dân tộc một khúc bi tráng ngàn năm khó quên. Khoảng 16 giờ 30 phút, sau một loạt bom vừa dứt, Tiểu đội 4 nhận lệnh khẩn cấp ra san lấp đoạn đường vừa bị cày xới để đoàn xe chở đạn vượt qua trước khi trời tối. Khi mười cô gái đang miệt mài bên miệng hố bom thì một tốp máy bay phản lực Mỹ bất ngờ quay lại trút xuống loạt bom rải thảm ác liệt. Một quả bom đào rơi trúng ngay sát căn hầm trú ẩn dã chiến. Mặt đất rung chuyển dữ dội, ngọn đồi sụp xuống vùi lấp cả mười người con gái kiên cường. Đồng đội đào bới trong nước mắt nghẹn ngào, gọi tên từng người giữa đất đá còn bốc khói khét lẹt. Khi tìm thấy Hà, thi thể em vẫn nằm trọn trong lòng đất mẹ, tay vẫn nắm chặt chiếc xẻng mở đường. Chị ngã xuống khi vừa tròn 17 tuổi tuổi trăng tròn chưa một lần nắm tay người thương, chưa kịp có một mối tình đầu e ấp, nhưng đã kịp dâng hiến trọn vẹn tuổi xuân tươi đẹp nhất cho mạch
máu giao thông của Tổ quốc không một giây ngừng chảy.
Sự hy sinh lẫm liệt của mười đóa hoa thanh xuân Ngã ba Đồng Lộc đã làm lay động hàng triệu trái tim yêu chuộng hòa bình. Ghi nhận tinh thần xả thân bất tử và chiến công oanh liệt nơi tọa độ lửa, ngày 07 tháng 6 năm 1972, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã trân trọng ký quyết định truy tặng danh hiệu cao quý: ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN cho tập thể 10 cô gái thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc, trong đó có người con gái mười bảy tuổi Võ Thị Hà. Bên cạnh Bằng Tổ quốc ghi công đời đời ghi nhớ công ơn người liệt sĩ, chị còn được Đảng, Nhà nước và Đoàn thanh niên truy tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huy hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ cùng Kỷ niệm chương Thanh niên xung phong vẻ vang. Hôm nay, tại Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc, phần mộ của Hà cùng chín người chị em nằm kề bên nhau dưới bóng thông reo lộng gió ngàn, ngày ngày ngát hương hoa trắng của đồng bào và thế hệ trẻ muôn phương về kính viếng.
Gấp lại những trang tư liệu về Đồng Lộc, tôi thấy khóe mắt mình cay cay. Đứng trên bục giảng hôm nay, nhìn những đứa trẻ mười mấy tuổi đang ríu rít thảo luận bài học dưới ánh đèn sáng rõ, tôi càng thấm thía giá trị của hòa bình được đánh đổi bằng máu xương và cả tuổi thanh xuân của những người đi trước. Các chị ngã xuống ở tuổi mười bảy, để tuổi trẻ của chúng tôi hôm nay được trọn vẹn sống, yêu thương và cống hiến. Là một đoàn viên giáo viên đang công tác dưới mái trường Tiểu học và THCS Ngô Quyền, tôi tự thấy mình phải có trách nhiệm truyền ngọn lửa của thời hoa lửa ấy vào từng bài giảng lịch sử, từng giờ sinh hoạt lớp, để các em học sinh hiểu rằng từng tấc đất bình yên hôm nay đều thiêng liêng và phải được gìn giữ bằng cả trái tim. Xin kính cẩn nghiêng mình trước hương hồn chị — người em út kiên cường của Đồng Lộc. Chị không mất đi, chị chỉ hóa thân vào cỏ cây, mây trời, để ngàn năm sau bài ca mở đường của tuổi mười bảy vẫn ngân vang mãi trong lòng non sông gấm vóc.
