CÂU HỎI CUỐI CÙNG CỦA NGƯỜI LÍNH KÉO PHÁO
Đêm 1/2/1954, trên con đường kéo pháo ở Dốc Chuối, một sự cố bất ngờ xảy ra. Dây tời bị đứt, khẩu pháo hơn hai tấn bắt đầu lao về phía vực sâu. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Tô Vĩnh Diện đã dùng thân mình ghì pháo lại, cứu khẩu pháo và đồng đội. Người đồng đội trực tiếp chứng kiến những giây phút cuối cùng của ông nhiều năm sau vẫn không quên câu hỏi: “Pháo có sao không?
Những ngày đầu năm 1954, giữa núi rừng Tây Bắc, những khẩu pháo nặng hàng tấn được bộ đội ta đưa vào trận địa bằng sức người.
Đó không phải là một con đường bình thường.
Đường kéo pháo có những đoạn rất hẹp, một bên là vách núi, bên kia là vực sâu. Trời tối, bộ đội không được sử dụng ánh sáng để tránh bị máy bay đối phương phát hiện. Hàng chục, thậm chí hàng trăm người phải cùng nhau bám vào dây tời, ghì từng bước để đưa khẩu pháo vượt qua những đoạn dốc hiểm trở.
Cựu chiến binh Phạm Đức Cư, người từng tham gia kéo pháo và trực tiếp chứng kiến sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện, kể rằng mỗi khẩu pháo muốn đưa vào trận địa phải huy động khoảng 80 đến 100 người. Có những đêm, cả đơn vị chỉ đưa được khẩu pháo tiến thêm hơn một cây số.
Đêm 1/2/1954, Đại đội 827 kéo pháo đến Dốc Chuối.
Đây là một trong những đoạn đường nguy hiểm.
Tô Vĩnh Diện cùng một pháo thủ phụ trách điều khiển càng pháo để giữ hướng. Trong lúc khẩu pháo đang xuống dốc, dây tời bất ngờ bị đứt.
Mọi việc xảy ra quá nhanh.
Khẩu pháo bắt đầu trôi về phía vực sâu.
Pháo thủ Lê Văn Chi bị càng pháo hất xuống vực. Trong tình thế ấy, nếu khẩu pháo tiếp tục lao đi, không chỉ vũ khí có thể mất mà tính mạng của những người đang kéo pháo cũng bị đe dọa.
Tô Vĩnh Diện đã dùng sức mình đẩy càng pháo hướng vào vách núi.
Khẩu pháo dừng lại.
Nhưng bánh xe nặng hơn hai tấn đã đè lên người ông.
Những người đồng đội lập tức tìm cách cứu Tô Vĩnh Diện. Nhưng vết thương quá nặng.
Điều khiến những người chứng kiến không thể quên không chỉ là hành động của ông mà còn là câu hỏi ông cố gắng nói ra trước lúc hy sinh: “Pháo có sao không?”
Phạm Đức Cư – người trực tiếp chứng kiến khoảnh khắc ấy – nhiều năm sau vẫn nhớ rõ.
Ông kể rằng con đường kéo pháo khi ấy thấm mồ hôi, máu và nước mắt của những người lính. Những người còn sống tiếp tục kéo pháo. Người đã nằm lại bên con đường rừng ấy.
Ngày hôm sau, tang lễ của Tô Vĩnh Diện được tổ chức âm thầm trong rừng. Chiến dịch chưa bắt đầu, việc giữ bí mật về đường kéo pháo vẫn là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Không có tiếng súng tiễn đưa. Không có một lễ tang lớn.
Chỉ có những người đồng đội lặng lẽ tiễn một người lính về với đất.
Nhưng lịch sử đã không quên ông.
