Cầu sắt La Hai và dấu ấn của Hoàng đế Bảo Đại

Năm 1936, trên dòng sông Kỳ Lộ êm đềm chảy qua vùng đất La Hai (nay thuộc xã Đồng Xuân, tỉnh Đắk Lắk, trước đây là huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên), một cây cầu sắt vững chãi đã hoàn thành. Đó chính là Cầu sắt La Hai – cầu đường sắt bắc qua sông Kỳ Lộ, một mắt xích quan trọng trên tuyến đường sắt xuyên Đông Dương (Transindochinois). Cây cầu này gắn liền với một nhân vật lịch sử đặc biệt: Hoàng đế Bảo Đại – vị vua cuối cùng của triều Nguyễn. Từ cuối thế kỷ 19, dưới thời Toàn quyền Paul Doumer, thực dân Pháp đã khởi xướng dự án đường sắt xuyên Việt nhằm khai thác thuộc địa. Sau gần 40 năm xây dựng từng đoạn, đến năm 1936, toàn tuyến từ Hà Nội đến Sài Gòn dài khoảng 1.730 km chính thức hoàn thành. Đoạn đường sắt qua Phú Yên, bao gồm ga La Hai (Km 1155) và cầu sắt bắc qua sông Kỳ Lộ, nằm trong giai đoạn cuối cùng của công trình. Ngày 2 tháng 9 năm 1936, tại Km 1221 thuộc làng Hảo Sơn (gần khu vực La Hai – Chí Thạnh), lễ nối ray cuối cùng được tổ chức long trọng. Hoàng đế Bảo Đại, lúc ấy khoảng 23 tuổi, đã đến dự cùng Thống đốc René Robin. Ông mặc quốc phục, cầm cờ lê siết bu lông nối hai đầu đường ray, chính thức đánh dấu sự hoàn thành tuyến đường sắt Bắc – Nam. Sự kiện này được ghi nhận trong nhiều tài liệu lịch sử đường sắt Việt Nam. Cầu sắt La Hai, với kết cấu dàn thép điển hình thời Pháp, đã chứng kiến những chuyến tàu đầu tiên lăn bánh qua vùng đất miền núi này. Nó không chỉ phục vụ vận chuyển hàng hóa và quân sự của thực dân, mà còn trở thành biểu tượng của sự kết nối giữa các miền đất nước. Người dân địa phương gọi nó đơn giản là “cầu sắt”, và đến nay nó vẫn tồn tại. Ý nghĩa gắn với Bảo Đại Sự hiện diện của Bảo Đại tại lễ hoàn thành đường sắt năm 1936 mang tính biểu tượng sâu sắc. Dù quyền lực thực tế nằm trong tay người Pháp, việc nhà vua tham dự đã tạo nên hình ảnh “hợp tác” giữa triều đình Nguyễn và chính quyền thuộc địa. Cầu sắt La Hai, nằm trên đoạn đường vừa được nối liền, trở thành một phần của di sản ấy–chứng nhân thầm lặng cho cột mốc lịch sử.