Câu truyện số 136

NỤ CƯỜI CUỐI CÙNG CỦA NGUYỄN VĂN TRỖI

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại pháp trường Chí Hòa (Sài Gòn), rất đông binh lính và phóng viên nước ngoài có mặt để chứng kiến cuộc xử bắn một người thanh niên mới 24 tuổi. Người thanh niên ấy là Nguyễn Văn Trỗi, chiến sĩ biệt động Sài Gòn, người từng nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm vào đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam. Anh bị bắt ngày 9 tháng 5 năm 1964 khi nhiệm vụ chưa hoàn thành và sau đó bị kết án tử hình.

Suốt nhiều tháng bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi phải chịu nhiều cuộc thẩm vấn và tra khảo. Tuy nhiên, anh không khai báo về tổ chức hay đồng đội. Trong thời gian ấy, nhiều tổ chức tiến bộ trên thế giới đã lên tiếng phản đối bản án tử hình dành cho anh. Từng có thời điểm, việc thi hành án được tạm hoãn do các hoạt động đấu tranh quốc tế, nhưng cuối cùng chính quyền Sài Gòn vẫn quyết định thi hành bản án.

Sáng hôm ấy, khi được đưa ra pháp trường, Nguyễn Văn Trỗi từ chối bị bịt mắt. Anh muốn được nhìn thấy bầu trời và mảnh đất quê hương trong những giây phút cuối cùng của cuộc đời. Theo những tài liệu và hình ảnh còn lưu lại, gương mặt anh rất bình tĩnh. Trước đội hành quyết, anh hô vang những khẩu hiệu thể hiện niềm tin vào độc lập dân tộc rồi hiên ngang đón nhận loạt đạn. Hình ảnh ấy đã được nhiều phóng viên nước ngoài ghi lại và nhanh chóng lan truyền ra thế giới, trở thành biểu tượng về tinh thần bất khuất của người chiến sĩ cách mạng Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi được đặt cho nhiều trường học, đường phố và công trình trên cả nước. Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia yêu chuộng hòa bình cũng từng lấy tên anh để đặt cho đường phố, trường học hoặc các tổ chức thanh niên. Điều đó cho thấy sức lan tỏa của một con người tuy sống ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ.

Ngày nay, mỗi khi nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi, người ta không chỉ nhớ đến người chiến sĩ biệt động gan dạ, mà còn nhớ đến nụ cười bình thản và ánh mắt kiên định trước pháp trường. Đó là hình ảnh của một thế hệ sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc. Hơn sáu mươi năm đã trôi qua, câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi vẫn nhắc nhở mỗi người Việt Nam rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện trong những thời khắc chiến tranh, mà còn được gìn giữ bằng trách nhiệm và sự cống hiến trong thời bình.