Câu truyện số 167

NGƯỜI THẮP LỬA CHO NHỮNG DÒNG ĐIỆN ĐẦU TIÊN

(Câu chuyện về Anh hùng Lao động Thái Phụng Nê và công trình thủy điện Hòa Bình)

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đất nước bước vào một trận chiến mới – cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu và thiếu điện. Những năm cuối thập niên 1970, đầu những năm 1980, ở nhiều địa phương, điện chỉ có vài giờ mỗi ngày. Nhà máy ngừng hoạt động vì thiếu nguồn điện, còn nhiều vùng nông thôn vẫn chìm trong ánh đèn dầu.

Trong bối cảnh ấy, công trình Thủy điện Hòa Bình trên sông Đà được khởi công. Đó là công trình xây dựng lớn nhất Việt Nam lúc bấy giờ, quy tụ hàng vạn kỹ sư, công nhân và chuyên gia. Một trong những người gắn bó với công trình từ những ngày đầu là Thái Phụng Nê, kỹ sư điện sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Những ngày đầu xây dựng, điều kiện vô cùng thiếu thốn. Máy móc hiện đại còn ít, nhiều thiết bị phải vận chuyển qua những cung đường hiểm trở. Mùa mưa, nước sông Đà dâng cao, bùn đất sạt lở liên tục. Có những ca làm việc kéo dài suốt đêm để kịp tiến độ.

Thái Phụng Nê không chỉ là người chỉ huy kỹ thuật mà còn trực tiếp có mặt tại hiện trường. Ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu từng bản thiết kế, kiểm tra từng tổ máy và xử lý nhiều sự cố kỹ thuật phức tạp. Với ông, chỉ một sai số nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của cả công trình.

Khoảnh khắc đáng nhớ nhất là khi tổ máy phát điện đầu tiên hòa vào lưới điện quốc gia. Sau nhiều năm lao động miệt mài, dòng điện từ sông Đà bắt đầu tỏa đi khắp mọi miền đất nước. Không chỉ mang ánh sáng đến từng ngôi nhà, công trình còn tạo động lực cho quá trình công nghiệp hóa của Việt Nam trong những năm đổi mới.

Nhiều người chỉ nhớ đến những con số về công suất hay chiều cao con đập, nhưng phía sau những con số ấy là mồ hôi, trí tuệ và sự cống hiến của hàng nghìn con người. Thái Phụng Nê là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ kỹ sư đã dành cả tuổi trẻ cho công trình mang tầm vóc thế kỷ.

Ngày nay, mỗi khi dòng điện được truyền đi từ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, ít ai nghĩ đến những người đã thức trắng bên các tổ máy, kiên trì giải quyết từng bài toán kỹ thuật để biến dòng sông dữ thành nguồn năng lượng phục vụ đất nước. Đó là một chiến công của thời bình – lặng lẽ nhưng có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển của Việt Nam.

DẤU ẤN LỊCH SỬ

• Thời gian: Từ năm 1979 đến những năm vận hành đầu tiên của Thủy điện Hòa Bình.