Câu truyện số 176

NGƯỜI THANH NIÊN MỞ CỬA NGỤC SƠN LA

(Câu chuyện về đồng chí Tô Hiệu)

Mùa đông năm 1943, gió lạnh tràn về trên cao nguyên Sơn La. Giữa những bức tường đá xám xịt của Nhà tù Sơn La, nơi thực dân Pháp giam giữ hàng trăm chiến sĩ cách mạng, sự sống và cái chết chỉ cách nhau một lằn ranh mong manh.

Khí hậu khắc nghiệt, bệnh tật, thiếu ăn và những trận đòn tra tấn khiến không ít người ngã xuống. Thực dân Pháp tin rằng, chỉ cần nhốt những người cộng sản vào nơi được mệnh danh là "địa ngục giữa núi rừng Tây Bắc", phong trào cách mạng sẽ dần lụi tàn.

Nhưng họ đã nhầm.

Trong số những người bị giam giữ có một thanh niên quê Hưng Yên mang tên Tô Hiệu.

Ngay từ khi còn rất trẻ, Tô Hiệu đã tham gia hoạt động cách mạng và nhiều lần bị bắt giam. Đến Nhà tù Sơn La, ông mắc bệnh lao phổi nặng. Những cơn ho kéo dài khiến sức khỏe ngày một suy kiệt. Đồng đội nhiều lần khuyên ông nghỉ ngơi, nhưng mỗi khi còn đủ sức ngồi dậy, ông lại tìm cách gặp gỡ những người tù khác để động viên tinh thần và trao đổi tài liệu.

Điều đặc biệt là, giữa nơi tưởng chừng chỉ có xiềng xích và tuyệt vọng, Tô Hiệu cùng các đồng chí đã bí mật biến nhà tù thành một "trường học cách mạng". Những buổi trao đổi về chủ nghĩa yêu nước, về tình hình thế giới và con đường giải phóng dân tộc diễn ra lặng lẽ trong các buồng giam.

Nhiều người tù trẻ sau này kể lại rằng, chính những ngày ở Sơn La đã giúp họ trưởng thành về tư tưởng, chuẩn bị cho những nhiệm vụ lớn sau khi được trả tự do.

Trong khuôn viên nhà tù có một cây đào.

Không ai biết chính xác ai là người đầu tiên chăm sóc nó. Nhưng theo ký ức của nhiều cựu tù chính trị, Tô Hiệu luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho cây đào ấy. Ông tưới nước, vun gốc và coi đó như một biểu tượng của niềm tin.

Ông từng nói với đồng đội rằng rồi sẽ có ngày mùa xuân của đất nước cũng nở hoa như cây đào này.

Năm 1944, bệnh tình trở nặng.

Biết mình khó qua khỏi, Tô Hiệu vẫn bình thản động viên mọi người giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.

Ông qua đời khi mới 32 tuổi.

Sau Cách mạng Tháng Tám, những người trở lại Nhà tù Sơn La đã vô cùng xúc động khi thấy cây đào năm nào vẫn nở hoa rực rỡ giữa sân trại giam.

Người dân Sơn La gọi đó là "Cây đào Tô Hiệu".

Đến hôm nay, cây đào ấy vẫn được gìn giữ trong Khu di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Mỗi mùa xuân, những cánh hoa hồng thắm lại nở trên nền đá cũ, như nhắc nhớ về một người cộng sản trẻ tuổi đã dành trọn cuộc đời cho lý tưởng độc lập dân tộc.

Có những con người không kịp nhìn thấy ngày đất nước tự do.

Nhưng chính họ đã gieo những hạt giống đầu tiên để mùa xuân ấy đến với dân tộc Việt Nam.

DẤU ẤN LỊCH SỬ

• Thời gian: Giai đoạn 1940–1944.