Cầu Việt Trì -“Địa chỉ đỏ” khắc ghi lịch sử
Trước tình hình đó, Tỉnh ủy Phú Thọ dự báo trước sau gì Mỹ cũng sẽ sử dụng nhiều máy bay tập trung thả bom vào mục tiêu là cầu Việt Trì - cây cầu huyết mạch của Quốc lộ 2, nối thủ đô Hà Nội với Phú Thọ và các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc. Chỉ riêng ngày 28 tháng 6 năm 1966, máy bay Mỹ gồm các loại F105, F4, F111… đã liên tục đánh phá Việt Trì. 15 giờ cùng ngày, cầu Việt Trì bị máy bay Mỹ thả bom đánh sập. Với tinh thần cảnh giác và sẵn sàng, chỉ sau 45 phút, lực lượng TNXP đã thông tuyến Quốc lộ 2 bằng cầu phao Việt Trì. Đến năm 1972, trong khi nhân dân các tỉnh miền Bắc khôi phục kinh tế thì đế quốc Mỹ mở chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ 2. Ngày 17-5-1972, máy bay Mỹ xâm phạm vùng trời Vĩnh Phú (năm 1968 sáp nhập tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú) và dội bom đánh sập cầu Việt Trì vừa được sửa chữa. Như vậy, cầu Việt Trì là một trong những mục tiêu quan trọng mà Mỹ quyết phá còn ta quyết giữ.
Trong suốt những tháng năm ác liệt đó, thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng và Chính phủ, Tỉnh ủy, Ủy ban hành chính (UBHC) tỉnh Phú Thọ chỉ đạo Tỉnh đoàn tổ chức, huy động lực lượng Thanh niên “ba sẵn sàng” làm nhiệm vụ mở đường chiến lược; đảm bảo giao thông; bốc dỡ, vận chuyển vũ khí, đạn dược, hàng hóa quân sự từ các nước XHCN anh em chi viện cho tiền tuyến chuyển qua địa phương. Nghe theo lời kêu gọi chống Mỹ, cứu nước thiêng liêng của Bác Hồ kính yêu “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, với tinh thần “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, tất cả vì miền Nam ruột thịt”, chỉ sau 3 tháng huy động, toàn tỉnh có trên 2.000 nam nữ thanh niên tham gia, được biên chế thành 13 đại đội, có phiên hiệu (bí số) từ C201 đến C213. Các Ban chỉ huy đại đội (Đại đội trưởng, Đại đội phó, Bí thư chi bộ, Bí thư chi đoàn Thanh niên) được điều động từ đội ngũ cán bộ Đoàn Thanh niên các xã trong tỉnh. Nhiệm vụ của từng đại đội được phân công cụ thể, trong đó C201 chuyên xây dựng và sửa chữa cầu; C202, C203, C204 xây dựng, sửa chữa các bến phà và đảm bảo giao thông khu vực Việt Trì, thị xã Phú Thọ; C205, C206, C207, C208, C209, C211 làm nhiệm vụ mở đường chiến lược, các tuyến đường tránh và khắc phục hậu quả, đảm bảo giao thông thông suốt mỗi khi bị máy bay địch đánh phá oanh tạc; C210 chuyên xây dựng, sửa chữa và đảm bảo giao thông cầu phao Việt Trì, cầu cáp Đoan Hùng; C213 chuyên xây dựng các kè, cống và đập tràn; C212 ngoài lao động, chiến đấu còn có nhiệm vụ phục vụ văn hóa văn nghệ, thể thao cho toàn lực lượng. Sau khi cầu Việt Trì bị đánh sập lần thứ nhất vào ngày 28-6-1966, Ban Chỉ huy lực lượng đã lập Đội cảm tử làm nhiệm vụ chuyển tải, bốc xếp đạn dược, lương thực, thực phẩm, hàng hóa lên xuống tàu hỏa, xà lan, ô tô tại hai đầu cầu và cảng Việt Trì. Các đại đội được tổ chức sinh hoạt ăn, ở tập trung; cán bộ, chiến sỹ được cấp chăn màn, quần áo, đồ dùng cá nhân và mỗi tháng được cấp 5 đồng sinh hoạt phí, theo như quy định của Nhà nước đối với lực lượng thanh niên xung phong khi đó.
Cựu TNXP Quản Thị Vĩnh ở thị trấn Đoan Hùng, huyện Đoan Hùng nhớ lại: “Vào những năm máy bay Mỹ ném bom ác liệt nhất, tôi làm nhiệm vụ trực chiến ở cầu Việt Trì. Lúc đó phiên hiệu lúc nào cũng phải đảm bảo quân số để sẵn sàng san lấp hố bom và đảm bảo cầu phao Việt Trì thông suốt. Có những thời kỳ máy bay địch đánh phá liên tục suốt ngày đêm, ném xuống hàng ngàn tấn bom đạn các loại; khu công nghiệp Việt Trì, Lâm Thao nóng như “chảo lửa”; các sân ga, đầu cầu, bến cảng, nhà kho chi chít hố bom”.
Với tinh thần “Sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường, dũng cảm”, lực lượng TNXP toàn tỉnh đã đăng ký sẵn sàng hy sinh vì nhiệm vụ. Hơn một trăm cán bộ, chiến sỹ C201 đã viết đơn tình nguyện bằng máu để thể hiện ý chí quyết tâm của mình. Đội xung kích C203 với 100% là nữ ngày đêm bám trụ đảm bảo giao thông trên các tuyến trọng điểm. C206 đang làm nhiệm vụ trên tuyến quốc lộ 2, bị máy bay Mỹ oanh tạc, 7 cán bộ, chiến sỹ hy sinh, nhiều người bị thương, toàn đơn vị vẫn kiên cường chiến đấu, không rời trận địa. Trong hoàn cảnh như thế, các đơn vị vẫn không ngừng thi đua cải tiến công cụ, biện pháp thi công, tăng năng suất, vượt thời gian, tất cả cho thông đường, thông xe, thông hàng hóa, hạn chế tổn thất thấp nhất do địch phá hoại. Toàn lực lượng đã tham gia sửa chữa 1.530km đường, làm mới 828km đường, xây 209 cầu, 649 cống; đảm bảo giao thông thông suốt trong mọi tình huống; bốc dỡ, vận chuyển hàng vạn tấn hàng hóa, vũ khí, đạn dược chi viện cho các chiến trường. 23 cán bộ, chiến sỹ đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ, được công nhận là liệt sỹ. Lực lượng TNXP đã đóng góp xứng đáng vào thành tích chung của ngành Giao thông Vận tải Phú Thọ, được Đảng, Nhà nước tuyên dương đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đầu năm 1969, do yêu cầu của chiến trường, số đông cán bộ, chiến sỹ được điều động chi viện cho Đoàn 559, làm nhiệm vụ trên Đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại; một số được cử đi đào tạo cán bộ kỹ thuật giao thông; một số về địa phương sản xuất; số còn lại tiếp tục phục vụ kháng chiến trên mặt trận giao thông vận tải cho đến kết thúc chiến tranh. Dù ở đâu, làm việc gì, những cán bộ, đội viên ngày ấy luôn phát huy truyền thống anh hùng, bản chất tốt đẹp của TNXP Việt Nam, nỗ lực phấn đấu, rèn luyện hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao; nêu gương sáng trong chiến đấu, công tác, lao động và học tập trên mọi nẻo đường của Tổ quốc.
Ông Đinh Văn Sáu - Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh cho biết: Đầu năm 2011, lực lượng Thanh niên ba sẵn sàng làm nhiệm vụ đảm bảo giao thông ngày ấy đã được công nhận là lực lượng TNXP Việt Nam. 13 đại đội từ C201 đến C213 được mang phiên hiệu: “Đội TNXP 215”. Đó là sự ghi nhận vai trò, công lao đóng góp của thanh niên Đất Tổ đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Thể theo nguyện vọng của đông đảo cựu TNXP, năm 2015, Hội Cựu TNXP tỉnh đã trình Tỉnh ủy, UBND tỉnh về việc xây dựng Bia địa danh lịch sử thời kỳ chống Mỹ cứu nước trong lĩnh vực giao thông vận tải tại khu vực cầu Việt Trì (thường gọi là “địa chỉ đỏ”). Chủ tịch UBND tỉnh đã giao các sở, ngành liên quan và thành phố Việt Trì tổ chức thực hiện, đây là điều mong mỏi của những người đi qua “thời hoa lửa”, xin được trải lòng.
