CÂY ĐÀN GHI-TA Ở CHỐT LONG QUANG (5)

CÂY ĐÀN GHI-TA Ở CHỐT LONG QUANG

Tháng 9/1971, Trường cấp III Lương Văn Tụy, Ninh Bình.

Lúc đó trường còn sơ tán ở thôn Ninh Nhất, Gia Khánh. Hầm trú ẩn thay lớp học. Thầy hiệu phó Nguyễn Văn Tuân báo tin: “Lớp 10A có 12 em trai nhận giấy gọi nhập ngũ đợt này. Các em lên hát một bài chia tay.”

Phong, 10A, chuyên Lý nhưng mê đàn. Nó vác cây ghi-ta thùng tự chế từ ván thông, dây đàn làm bằng dây phanh xe đạp. Cả lớp hát “Bài ca người giáo viên nhân dân”. Hát xong, Phong đưa đàn cho cô giáo chủ nhiệm Thảo: “Cô giữ hộ em. Hòa bình em về lấy, dạy các em khóa sau.”

Tháng 4/1972, chốt Long Quang, Gio Linh, Quảng Trị. Phong thành lính trinh sát E48, Sư đoàn 320B. Chốt Long Quang là “túi bom”, ngày ăn pháo, đêm ăn B-52. Đại đội nó còn 7 người, ai cũng 18 tuổi.

Đêm nào tạnh pháo, Phong lại ôm cây ghi-ta theo vào chốt. Không phải cây đàn gửi cô Thảo, mà là cây mới – làm từ thùng lương khô 701 và dây điện thoại. Nó đánh bài “Hành quân xa”. Thằng Tiến, lính Hà Nội, bảo: “Mày đánh đi, tao đỡ nhớ nhà. Nghe xong mai có chết cũng không tiếc.”

Đêm 2/9/1972, địch phản kích. Chốt mất 3 lần, giật lại 3 lần. Sáng 3/9, chỉ còn Phong và Tiến sống. Ghi-ta vỡ làm đôi. Phong lấy nửa thùng đàn che cho Tiến bò ra, còn nó ở lại chặn địch. Trước lúc hi sinh, nó nhét vào túi Tiến mảnh gỗ vỡ có khắc: “Gửi về cô Thảo – Trường Lương Văn Tụy. Em trả đàn rồi.”

Tháng 12/1972, Tiến được ra Bắc an dưỡng. Nó chống nạng về Ninh Bình, tìm cô Thảo. Trường đã chuyển về thị xã. Tiến đưa cô mảnh gỗ vỡ: “Phong nó gửi cô. Nó bảo trả đàn rồi.”

Cô Thảo cầm mảnh gỗ, không khóc. Cô vào kho, lấy cây ghi-ta cũ của Phong gửi năm 1971. Cô mang ra sân trường, gọi đội văn nghệ: “Từ nay, trường ta lập đội ghi-ta. Ai vào đội, phải học bài đầu tiên: Hành quân xa.”

Năm 1975, trường có danh hiệu “Đơn vị thi đua xuất sắc toàn quốc” khối phổ thông. Lúc nhận cờ, thầy Tuân nói: “Trường ta được cờ, vì có những học sinh biết đánh đàn giữa bom. Tiếng đàn át tiếng bom. Tiếng đàn gọi hòa bình.”

Năm 2000, kỷ niệm 40 năm trường mang tên Lương Văn Tụy. Cô Thảo 52 tuổi, đã là hiệu trưởng. Cô đặt hai vật ở phòng truyền thống: Cây ghi-ta cũ của Phong và mảnh gỗ vỡ từ chốt Long Quang. Bên dưới đề: “Tiếng đàn không tắt. Từ hầm sơ tán Ninh Nhất đến chốt Long Quang. Từ 1971 đến mãi mãi.”

Bây giờ, CLB Ghi-ta Lương Văn Tụy vẫn đánh bài “Hành quân xa” mỗi mùa khai giảng. Đánh xong, chủ nhiệm CLB bao giờ cũng kể: “Bài này, anh Phong khóa 1971 dạy. Anh ấy trả đàn rồi. Việc của mình là giữ cho dây đàn đừng đứt.”

LỜI BÌNH

Trường cấp III Lương Văn Tụy: Thành lập 9/1959 tại chùa Bát, thị xã Ninh Bình. 1965-1975 sơ tán về thôn Ninh Nhất, Gia Khánh. Đây là trường chuyên đầu tiên của tỉnh, có hơn 1.000 học sinh nhập ngũ chống Mỹ, 302 người hi sinh.

Chốt Long Quang: Phía Đông Thành Cổ Quảng Trị. Mùa hè 1972 là “cối xay thịt”, trung bình mỗi ngày hứng 3.000 quả đạn pháo. Sư đoàn 320B tham chiến ở đây từ 28/6/1972.

“Ghi-ta thùng lương khô”: Có thật. Lính ta cưa đôi thùng đại liên, thùng lương khô 701, căng dây phanh, dây điện thoại làm đàn. Tiếng đàn thành “vũ khí tinh thần” ở chốt.

“Thời hoa lửa” không chỉ có tiếng súng. Có cả tiếng đàn ghi-ta thủng đáy, vá bằng vỏ đạn. Người đánh đàn không về, nhưng dây đàn còn. Mình lên dây cho đúng nốt, là trả nợ xong.