CÂY ĐÀO TRƯỚC CỔNG ĐỒN

Mùa xuân năm 1950, khi cái rét vẫn còn phủ kín núi rừng Mường Lò, trước cổng Khu di tích Căng và Đồn Nghĩa Lộ có một cây đào rừng nở hoa rất đẹp. Giữa khung cảnh dây thép gai và vọng gác lạnh lẽo, sắc hồng của cây đào trở thành điều hiếm hoi khiến người ta cảm thấy mùa xuân vẫn còn tồn tại. Người chăm cây đào ấy là ông Vi Văn Cẩn, một người làm vườn bị địch ép vào chăm sóc khuôn viên quanh đồn. Ban ngày ông cặm cụi cuốc đất, tỉa cây, lặng lẽ như chẳng quan tâm điều gì. Nhưng thực ra, ông chính là cơ sở bí mật giúp liên lạc cho cán bộ cách mạng bị giam trong căng. Ông Cẩn có một cách liên lạc đặc biệt. Nếu trên cành đào treo chiếc khăn đỏ nghĩa là đêm đó an toàn để chuyển tin. Nếu cành đào bị bẻ xuống thấp, nghĩa là có lính phục kích quanh khu giam. Nhờ tín hiệu ấy, nhiều tài liệu và thư từ đã được bí mật đưa ra ngoài. Một lần, trong đợt kiểm tra gắt gao, tên chỉ huy Pháp nghi ngờ có người tiếp tay cho tù nhân. Hắn ra lệnh chặt bỏ toàn bộ cây cối quanh đồn để dễ quan sát. Khi lính định đốn cây đào trước cổng, ông Cẩn bất ngờ quỳ xuống xin:
— “Cây đào này do vợ tôi trồng trước lúc mất… xin các ông để lại cho tôi chút kỷ niệm.” Có lẽ thấy ông già gầy gò chỉ biết ôm gốc cây mà khóc, bọn lính bật cười rồi bỏ đi. Nhưng đêm ấy, dưới tán đào đang nở, ông Cẩn đã kịp chuyển ra ngoài một danh sách tù nhân sắp bị chuyển đi nơi khác. Nhờ đó, lực lượng cách mạng tổ chức giải cứu được nhiều người trên đường áp giải. Sau ngày Nghĩa Lộ được giải phóng, cây đào vẫn còn đứng trước cổng đồn cũ. Mỗi độ xuân về, hoa nở hồng rực cả khoảng sân từng in dấu chiến tranh. Người dân trong vùng kể rằng, ông Cẩn chưa bao giờ nhận mình là anh hùng. Ông chỉ nói:
— “Tôi chỉ cố giữ cho cây đào sống qua mùa đông thôi.” Nhưng với nhiều người, chính ông đã giữ lại niềm tin và hy vọng giữa những tháng năm đen tối nhất của quê hương.