CÂY SÁO Ở CAO ĐIỂM 241

CÂY SÁO Ở CAO ĐIỂM 241

Tháng 11/1971, Trường Cấp 3 B Bình Lục, Hà Nam. Tiết Nhạc cuối cùng trước khi trường sơ tán. Thầy Lâm bảo cả lớp: “Ai biết thổi sáo giơ tay”. Dũng, 10B, rụt rè giơ tay. Nhà nghèo, sáo nó tự khoét bằng ống nứa, thổi bài “Lên đàng” còn lạc nhịp.

Thầy Lâm đưa nó cây sáo trúc: “Cầm lấy. Sau này lên đại học thì trả thầy”. Chưa kịp trả thì tháng 1/1972, Dũng nhận giấy báo nhập ngũ. 17 tuổi rưỡi, nó khai thêm 6 tháng. Ba lô có 2 thứ quý nhất: cây sáo của thầy và quyển “Nhạc lý cơ bản” mượn ở thư viện.

Tháng 4/1972, Cao điểm 241, Quảng Trị. Dũng thành lính trinh sát C5, D2, E48. Cao điểm 241 ngày hứng 300 quả pháo. Đêm, hầm nào cũng có người sốt rét, có người viết thư. Dũng không biết viết văn, nó thổi sáo.

Đêm đầu tiên, nó thổi “Beo Đất Mây Trôi”. Cả hầm 8 người đang căng thẳng bỗng nằm im nghe. Tuấn, sinh viên Bách Khoa, bảo: “Mày thổi nữa đi. Nghe xong tao thấy đỡ nhớ Hà Nội”. Từ đó, cứ sau mỗi trận đánh, Dũng lại thổi. Bài “Qua cầu gió bay”, “Lên đàng”, có hôm nó tự bịa nốt.

Đêm 15/9/1972, địch nã pháo suốt 3 tiếng. Hầm sập, 6 người hy sinh. Dũng bị thương, gãy tay phải. Lúc tỉnh lại ở trạm phẫu, nó sờ ba lô: cây sáo gãy đôi. Nó nhờ y tá nối lại bằng dây dù, nhưng thổi không ra tiếng nữa.

Tháng 12/1972, Dũng được về tuyến sau. Hiệp định Paris ký, nó xin phục viên. Về lại Bình Lục, tay phải yếu không học tiếp được. Nó xin vào làm bảo vệ Trường Cấp 3 B.

Tháng 9/1980, khai giảng. Trường mời thầy Lâm về dự. Thầy đã già, chống gậy. Dũng đứng ở cổng trường, vẫn bộ quần áo bảo vệ bạc màu. Nó dúi vào tay thầy cây sáo gãy đã được buộc dây dù: “Em xin lỗi, không trả thầy cây sáo lành được. Em gửi lại tiếng sáo cho thầy.”

Thầy Lâm cầm cây sáo, nhìn xuống sân trường toàn học sinh 15-16 tuổi, bằng tuổi Dũng ngày nhập ngũ. Thầy quay sang hiệu trưởng: “Cho tôi xin dạy lại môn Nhạc. Tôi dạy các cháu thổi sáo. Để lỡ sau này có chiến tranh, chúng nó còn có cái mà giữ bình tĩnh.”

Từ năm đó, Trường Cấp 3 B Bình Lục có đội sáo trúc. Bài đầu tiên thầy Lâm dạy luôn là “Beo Đất Mây Trôi”. Cuối tiết, thầy kể: “Bài này từng giữ cho 8 người lính không phát điên ở cao điểm 241. Các em thổi cho hay, để sau này lỡ có hòa bình nào cần giữ, thì mình có cái để giữ.”

Dũng làm bảo vệ đến lúc về hưu. Nó không lấy vợ. Hôm nào trường tập văn nghệ, nó vẫn ra ngồi bậc thềm nghe bọn trẻ thổi sáo. Có đứa hỏi: “Bác ơi, sao bác không thổi?” Nó cười, giơ tay phải co quắp: “Bác thổi bằng tai. Tụi bay thổi, bác nghe, thế là đủ một bài.”

LỜI BÌNH

1. Cao điểm 241: Tên thật là đồi 241, tức căn cứ Carroll cũ, phía Tây Quảng Trị. Mùa hè 1972 nơi đây diễn ra trận chiến cực ác liệt. Lính ta gọi là “cối xay thịt 241”.

2. “Tiếng hát át tiếng bom”: Có thật. Nhiều đơn vị có đội văn nghệ, có người mang theo sáo, đàn guitar tự chế từ vỏ thùng lương khô. Âm nhạc là cách giữ tinh thần cho lính trẻ 18-20.

3. Trường Cấp 3 B Bình Lục: Thành lập 1965. Thời chiến tranh, thầy trò vừa học vừa sơ tán, đào hầm. Nhiều thầy giáo và học sinh lớp 10 nhập ngũ 1971-1972 không trở về.

“Thời hoa lửa” không chỉ có máu và nước mắt. Có cả tiếng sáo bị gãy đôi, và một lời hứa “hòa bình em trả thầy”. Mình giữ được hòa bình rồi, giờ mình trả thầy bằng cách học cho tử tế.

Bình Giang, ngày 19 tháng 04 năm 2026

Người viết

Trịnh Kim Chi